Του Κωνσταντίνου Καραγιαννόπουλου

Είναι, πραγματικά, σπουδαίο εργαστήρι σκέψης το τυχαίο της καθημερινότητας. Σε φέρνει αντιμέτωπο με γεγονότα που απαιτούν από εσένα όχι μόνο την κατανόησή τους, αλλά και μια προσπάθεια για δράση και διάδραση. Σου παρέχει κάθε κίνητρο και πρόκληση να αμφισβητήσεις, να θέσεις νέους στόχους και να ανοίξεις καινούριους ορίζοντες στοχασμού και πράξης.

Και για τον εκπαιδευτικό το στοίχημα αυτό είναι ακόμα μεγαλύτερο. Ο δάσκαλος είναι ένας «ιδανικός» ποιητής/ δημιουργός, ο οποίος καλείται να κάνει γνώση και συνείδηση, κάθε ερέθισμα που εισβάλει στο περιβάλλον της τάξης. Με γνώμονα και καταλύτη την σχέση που έχει χτίσει με τους μαθητές του, στοχεύοντας στο ομαλότερο πλάσιμο της προσωπικότητάς τους, αυξάνει σταδιακά τις εντάσεις της περιέργειας και της φαντασίας των παιδιών. Δίχως αυτά τα πρωτόλεια υλικά, η παιδαγωγική διαδικασία είναι εκ των προτέρων μια χαμένη υπόθεση.

Ιδανικότερο πεδίο για μια τέτοια διδασκαλία θεωρώ πως αποτελεί η ποίηση. Όπως γράφει κι ο Wallace Stevens, η ποίηση είναι η αναζήτηση του ανεξήγητου. Είναι ο χώρος μέσα στον οποίο διαπλέκονται όλες οι αντιθέσεις, οι υπερβολές και οι ονειροφαντασίες που πλημμυρίζουν τον παιδικό νου. Το ποιητικό κείμενο δεν επιβάλλεται. Σαγηνεύει με την απροσδιοριστία του. Καταλύει κάθε στοιχειώδη κανόνα. Και θέτει την βάση για την προσωπική ουτοπία του καθενός. Αποτελεί, δηλαδή, το ασφαλέστερο μέσο (ή και περιβάλλον) για την επανάσταση των παιδιών και των εφήβων. Την δημιουργική εκείνη ρήξη με τον κόσμο των μεγάλων, που, στο τέλος, θα τους εξασφαλίσει έναν πλήρη εαυτό.

Για να πραγματωθεί, όμως, κάτι τέτοιο θα πρέπει τόσο η κουλτούρα των διδασκόντων όσο και η οργάνωση του μαθήματος να αλλάξουν ριζικά. Είναι απαράδεχτη η εμμονή των καθηγητών σε ορολογίες και τεχνικές, που κι οι ίδιοι δεν έχουν εξοικειωθεί μαζί τους. Ο φόβος τους απέναντι στα κείμενα και απέναντι στις σκέψεις και τις ερωτήσεις των μαθητών, τους καθιστούν εξ αρχής μη επικοινωνιακούς. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η μανία τους να επιβάλλουν συγκεκριμένα διακειμενικά στοιχεία.

Κάθε φορά που μιλάω με φιλολόγους, χρησιμοποιώ πάντοτε την ίδια ιδέα. Από το Γυμνάσιο αρχίζουν οι έφηβοι να συνάπτουν σχέσεις και γενικά να έχουν τα πρώτα καρδιοχτύπια και τις εναγώνιες αναζητήσεις τους γύρω από την αγάπη και την σεξουαλικότητα. Πόσες φορές δεν έχει μπει ο καθηγητής μέσα σε μια τάξη με τόσο έντονο ηλεκτρισμό, που κι ο ίδιος να δυσκολεύεται να κάνει το μάθημά του. Για σκεφτείτε να ανοίξει κουβέντα με τα παιδιά για ό, τι τα προβληματίζει. Κι ας πούμε ότι τον εισάγουν στο θέμα του έρωτα. Αντί να αρχίσει τα κλασσικά στερεότυπα (όπως π.χ είστε μικροί, να κοιτάτε τα μαθήματά σας κλπ), τι θα γινόταν αν τους διάβαζε το κείμενο του Τριβιζά «Το Ηλιοτρόπιο»;

Τα παιδιά θα παραξενεύονταν. Η πρώτη τους κίνηση θα ήταν να ρωτήσουν τον καθηγητή το «τι θέλει να πει» ο συγγραφέας μ’ αυτό το κείμενο. Ο καθηγητής δεν απαντά. Αλλά τους λέει –μονάχα- πως δεν γνωρίζει κι ότι το διαβάζει κι αυτός για πρώτη φορά. Τα παιδιά γουρλώνουν τα μάτια τους. Η άγνοια του καθηγητή σπάει κάθε μορφή εξουσίας, που θα μπορούσε να αντιπροσωπεύει για εκείνα. Έτσι, μπορεί πιο εύκολα να τους προτείνει να παίξουν ένα παιχνίδι.

Τα παιδιά ενθουσιάζονται και ανυπομονούν να μάθουν ποιο είναι αυτό το παιχνίδι. Τους λέει, λοιπόν, να γράψουν στο τετράδιό τους τις σκέψεις και τα συναισθήματα που τους προκάλεσε αυτό το κείμενο. Τους το μοιράζει δε και τους λέει αν θέλουν να το ξαναγράψουν αλλάζοντας την πλοκή ή προσθέτοντας ό, τι εκείνα επιθυμούν. Μόλις το κάνουν αρχίζει η συζήτηση του θέματος. Ο καθηγητής δεν φοβάται να χρησιμοποιήσει παραδείγματα από την προσωπική του ζωή. Αξιολογεί τις πράξεις του και δίνει βήμα στα παιδιά. Εκείνα συζητούν και καθοδηγούνται –από τον ίδιο- στο να προβάλλουν επιχειρήματα.

Στο τέλος, τους βάζει να διαλέξουν ανάμεσα σε δύο εργασίες για το σπίτι. Η πρώτη θα είναι να πάνε στην βιβλιοθήκη και να βρουν κείμενα με παρόμοιο περιεχόμενο και να ετοιμάσουν σε power point μια παρουσίαση για την τάξη. Και η άλλη, με βάση το συγκεκριμένο κείμενο, να φτιάξουν ένα λεύκωμα με φωτογραφίες και στίχους ποιημάτων που να λειτουργούν ως διακειμενικές αναγωγές σ’ εκείνο.

Μ’ αυτό τον τρόπο βλέπουμε, το πώς ένα γεγονός της τάξης μπορεί να μετατραπεί σε υλικό μαθήματος. Κι επιπλέον, να γίνει ένα μέσο ενδυνάμωσης των μεταξύ τους σχέσεων και των σχέσεων τους με τον καθηγητή. Η κλασσική εικόνα του δασκάλου παντογνώστη εξαφανίζεται και πλέον η γνώση παράγεται μέσα από την συνεργασία όλων των ατόμων της τάξης. Τέλος, οι εργασίες για το σπίτι χάνουν τον καταναγκαστικό τους χαρακτήρα και παίρνουν την μορφή προσωπική έρευνας και αναζήτησης πάνω σε θέματα που τα ίδια τα παιδιά έχουν θέσει.

 

*(Στοιχεία φωτογραφίας: Reading on the street, graffiti Jef Aerosol).

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση μέρους της αναρτήσεως είτε ολόκληρης, με οποιαδήποτε μεταβολή του ανωτέρω κειμένου και χωρίς την παράθεση του απευθείας συνδέσμου στην ανάρτηση αυτή που είναι: www.ologramma.art

Οι απόψεις των συντακτών είναι προσωπικές και το ologramma.art δεν φέρει καμία ευθύνη.

Το ologramma.art επιφυλάσσεται για την άσκηση των νομίμων δικαιωμάτων του.