Πόσες συλλαβές χρειάζονται για να αιχμαλωτίσουν μία στιγμή, να περιγράψουν την ολότητα ενός δευτερολέπτου, να χωρέσουν σε ένα καρδιοχτύπι; Μπορεί άπειρες ή και μόνο δεκαεφτά. Τόσες συλλαβές χρησιμοποιεί η ποίηση Χαϊκού, για να κρατήσει μια στιγμιαία εμπειρία στην αιωνιότητα.

Το Χαϊκού (που στα ιαπωνικά σημαίνει «αστείος στίχος»), είναι μία ιαπωνική ποιητική φόρμα. Παραδοσιακά αποτελείται από τρεις ομάδες των 5, 7, 5 συλλαβών, οι οποίες τοποθετούνται σε τρεις στίχους για έμφαση ή σε έναν, χωρισμένο με κενά. Θεωρείται η πιο σύντομη μορφή ποίησης στον κόσμο καθώς αποτελείται από μόλις 17 συλλαβές.

Αυτό που σήμερα ονομάζεται κλασικό χαϊκού δημιουργήθηκε τον 16ο αιώνα στην Ιαπωνία, αυτή η μορφή ποίησης όμως, έχει τις ρίζες της ακόμη παλαιότερα. Οι προγονικές μορφές του χαϊκού ήταν στιχάκια με μέτρο 31 συλλαβών, χωρισμένα σε δύο ομάδες των 5-7-5 και 7-7. Πολλοί ποιητές συνέθεταν τις πρώιμες αυτές μορφές σε κοινωνικές συνευρέσεις με έντονο τον χαρακτήρα αυτοσχεδιασμού. Δύο ποιητές συνέθεταν στίχους από κοινού, όπου ο πρώτος δημιουργούσε το πρώτο σκέλος των 31 συλλαβών (5-7-5) και ο δεύτερος την επόμενη στροφή (7-7).

Αυτό το είδος του αυτοσχεδιασμού εξελίχθηκε αργότερα σε ένα «κοινωνικό παιχνίδι», με τους ποιητές να συνθέτουν ολόκληρες αλυσίδες και μακροσκελή ποιήματα από τέτοια στιχάκια, όπου οι στροφές ενώνονταν μεταξύ τους με κοινή θεματολογία.

Όπως λέει και το όνομά του, το χαϊκού έχει έντονο το αστείο και περιπαικτικό στοιχείο στο περιεχόμενο του στίχου του. Κωμικές αναφορές και αστείες εικόνες είναι αυτό που κυριαρχεί στην ποίηση, άλλα που ήταν σατιρικά ή που εξέφραζαν ακόμη και κοινωνική διαμαρτυρία. Ωστόσο, δεν είναι απόλυτο, καθώς τα χαϊκού έχουν ένα εύρος θεματολογίας. Περιγράφουν εικόνες της φύσης και δίνουν στοιχεία για την εποχή του χρόνου μέσα από «εποχιακές λέξεις». Η εποχιακή λέξη καταδεικνύει την εποχή του χρόνου και δίνει στον αναγνώστη ένα πλαίσιο αναφοράς. Η εποχή δε χρειάζεται να αναφερθεί ρητά αλλά μπορεί να υπονοηθεί μέσω άλλων λέξεων. Για παράδειγμα, οι ανθισμένες κερασιές και τα αηδόνια υπονοούν την άνοιξη, ο παγετός και το χαλάζι το χειμώνα κ.ο.κ. Ακόμη, η στιχομυθία στην ομαδική ποίηση μπορεί να είχε και τη μορφή διαλόγου, μέσα από την ερωταπόκριση.

Στο χαϊκού, γίνεται προσπάθεια να συλληφθεί η στιγμή και να διατηρηθεί στην αιωνιότητα. Η γοητεία των ιδιόρρυθμων αυτών ποιημάτων βρίσκεται στον λιτό αλλά όλο νόημα στίχο. Η ανάγκη να χωρέσει το νόημα όλου του κόσμου μέσα σε 17 συλλαβές. Ο λόγος είναι πυκνός και περιγράφει ένα βίωμα της στιγμής. Καθώς όμως οι λέξεις δεν είναι ποτέ αρκετές για να περιγράψουν επαρκώς ένα τόσο βαθύ συναίσθημα, συχνά ο ποιητής περιγράφει αχνά μια ιδέα και αφήνει τον αναγνώστη να συμπληρώσει αυτά που δεν λέγονται. Αποτελούν έναν μικροσκοπικό καμβά, μία εικόνα – μινιατούρα, και δίνουν το αίσθημα ότι υπάρχει και κάτι άλλο, κάτι περισσότερο πέρα από τις 17 αυτές συλλαβές.

Ο πρώτος μεγάλος ποιητής χαϊκού ήταν ο Ματσούο Μπασό (1644–1694) και το δικό του «χαϊκού του βατράχου» είναι μάλλον το πιο διάσημο χαϊκού στον κόσμο.

 

«Παλιά λιμνούλα

Ένας βάτραχος βουτά

Ήχος του νερού»

 

Ίσως ο πιο επιφανής Έλληνας που έγραψε χαϊκού είναι ο Γιώργος Σεφέρης («Δεκαέξι χαϊκού», Τετράδιο Γυμνασμάτων (1928-1937)) και θεωρείται ο εισηγητής των χαϊκού στην Ελλάδα. Τα τελευταία χρόνια, το χαϊκού έχει γνωρίσει μεγάλη διάδοση στην Ελλάδα, όπως φαίνεται και από την εισαγωγή του στα ελληνικά σχολεία. Στο μάθημα Μουσικής της Β΄ Γυμνασίου, αφού παρουσιάζεται η μορφή χαϊκού στους μαθητές, τους ζητείται να μελοποιήσουν το «χαϊκού του βατράχου» του Μπασό.

Μικρά σατιρικά στιχάκια που καταγγέλλουν κοινωνικά ζητήματα ή ευφυέστατες λέξεις που κάνουν πράξη το Carpe Diem; Ότι κι αν είναι τα χαϊκού, σίγουρα αποτελούν μία άκρως δημιουργική και ευφάνταστη μορφή ποίησης που ακονίζουν το μυαλό και την ετοιμότητα της σκέψης.

 

«Σαν τροφή του νου

Ρίξε τη φαντασία

Μεγαλόπρεπη»

 


Γράφει η Βάνα Κουτσού.

Απαγορεύεται η αναδημοσίευση μέρους της αναρτήσεως είτε ολόκληρης, με οποιαδήποτε μεταβολή του ανωτέρω κειμένου και χωρίς την παράθεση του απευθείας συνδέσμου στην ανάρτηση αυτή που είναι: www.ologramma.art

Οι απόψεις των συντακτών είναι προσωπικές και το ologramma.art δεν φέρει καμία ευθύνη.

Το ologramma.art επιφυλάσσεται για την άσκηση των νομίμων δικαιωμάτων του.
Προηγούμενο άρθροTo ΑΕΡΟΠΛΟΙΟ στη Βερόνα για τα δικαιώματα του παιδιού
Επόμενο άρθροΌσο Mπορείς, Κωνσταντίνος Π. Καβάφης
Γεννήθηκε στην Πέλλα το 1990. Σπούδασε στη σχολή Βιοχημείας & Βιοτεχνολογίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και συνέχισε με μεταπτυχιακές σπουδές στη Γενετική. Αγαπά το διάβασμα, το γράψιμο, τα βιβλία και ό, τι έχει να κάνει με τη λογοτεχνία, την ποίηση και την καλλιτεχνική έκφραση πάνω στο χαρτί. Από το δημοτικό ακόμη, έγραφε παραμύθια και ποιήματα, που παρέμειναν κλεισμένα στο συρτάρι της για πολλά χρόνια. Η φλόγα που παρέμενε άσβηστη για τη συγγραφή, έγινε δυνατότερη μεγαλώνοντας όπου και αποφάσισε να λάβει μέρος στον ετήσιο διαγωνισμό στίχου του ωδείου Φουντούλη στο Βόλο το 2015. Τα τρία ποιήματα με τα οποία διαγωνίστηκε, έλαβαν τη δεύτερη και τρίτη θέση και αυτό αποτέλεσε μια μεγάλη ώθηση και να εκδώσει τη δική της συλλογή με τραγούδια και ποιήματα το 2017, με τη συνεργασία του εκδοτικού οίκου Οσελότος, υπό τον τίτλο «Απίστευτα κι απέραντα». Το τραγούδι της «Πίσω στη ζωή» έχει μελοποιηθεί από τον συνθέτη Νίκο Μανδαράκη. Είναι τακτικό μέλος στο Σύλλογο Φίλων Βιβλίου νομού Πέλλας, μία ομάδα μέσα στην οποία αισθάνεται εκεί ακριβώς όπου ανήκει. Μαζί της, θα εξερευνείτε τα τελευταία νέα στο χώρο της λογοτεχνίας, θα γνωρίζετε δημιουργούς και καλλιτέχνες, θα παρευρισκόσαστε σε πολιτιστικά δρώμενα και θα ανακαλύπτετε τι υπέροχο έχει να προσφέρει ο μαγευτικός κόσμος της δημιουργικής έκφρασης.