Η ποίηση ως ηθική, πνευματική και μνημειακή πράξη

τα  πρωινά

Μαρία  Κασσιανή Πανούτσου

Η ποίηση ως ηθική, πνευματική, κοινωνική και μνημειακή πράξη.

Έχω αφιερώσει ποιήματά μου σε ποιητές που έχουν υπάρξει αλλά και σε σύγχρονους ποιητές. Αναφέρω μόνο μερικά ονόματα. Μιχάλης  Κατσαρός, Λευτέρης Πούλιος, Δημήτρης Λεοντζάκος, Σταμάτης Πολενάκης, Έλενα Τουμαζή Ρεμπελίνα, Γιάννης Αντιόχου, Αλέξανδρος Αραμπατζής, Θεόδωρος Μπασιάκος, Βασίλης Λαλιώτης, Γιώργος Χρονάς, Άκης Παρώδης, Λεωνίδας Καζάσης. Έτσι γεννήθηκε η σκέψη να γράψω ένα δοκίμιο για  την ποίηση που αφιερώνεται. Τι είδος είναι και τι ιδιότητες κατά την γνώμη μου έχει. Το δοκίμιο γράφεται.

                           Μαρία Κασσιανή Πανούτσου για την αφιερωμένη ποίηση

Απόσπασμα από το δοκίμιο το οποίο γράφεται.

{…..}Τα αφιερωμένα γραπτά φέρουν αυξημένη ευθύνη και ιδιαίτερη βαρύτητα. Η ευθύνη αφορά πρωτίστως τον ίδιο τον λόγο. Την στιγμή που ένα κείμενο αφιερώνεται, παύει να είναι αυστηρά αυτοαναφορικό.

Το «εγώ» του γράφοντος δεν δικαιούται και μόνο αυτό να κυριαρχεί, αλλά καλείται να μετακινηθεί, ώστε ο λόγος να παραμείνει χώρος φιλοξενίας και όχι ιδιοποίησης του άλλου.

Παράλληλα, η αφιέρωση εισάγει μια απαιτητική σχέση με τον αναγνώστη. Ο αναγνώστης δεν προσκαλείται να παρακολουθήσει μια ιδιωτική χειρονομία, αλλά να αναγνωρίσει την παρουσία ενός τρίτου προσώπου μέσα στο κείμενο. Όχι ως όνομα ή αναφορά, αλλά ως ίχνος ύφους, στάσης και ηθικού βάρους. Όταν αυτό το πρόσωπο δεν καθίσταται αναγνωρίσιμο, η αφιέρωση καταρρέει και ο λόγος επιστρέφει αυτάρεσκα στον γράφοντα.{……}

soaring over the city

Στον Λεωνίδα Καζάση

Ο δρόμος που άνοιξες

Ανήμπορος λένε και με αποκαλούν σε σχηματισμούς.
Δεν βλέπω την ώρα να ξιφουλκώ το πλήθος.
Αναρωτιέμαι σε κάθε βηματισμό και κλυδωνίζομαι.
Αντάρα με και χωρίς τον ουρανό να ρίχνει αστραπές.
Οι μέρες ένα τρεχαντήρι που γλιστρά στην ξέρα,
Όμως τον μύθο θα κρατήσω όρθιο όπως του πρέπει.
Κι εγώ εσένα ξεχωρίζω, πρώτο ναυαγό, να ατενίζω το βλέμμα του.
Και περπατώ στα λόγια σου επάνω και ανακαλώ τα πρώτα και τα ύστερα.
Μια, μονάχη εγώ, μέχρι τη μέρα που θα δύσει για μένα ο ήλιος.
Και λέω πως ανοίγεις δρόμο — ποιον δρόμο;
Μα ένας είναι ο δρόμος.

28/11/25, Αθήνα

Σιωπηλή Σφραγίδα

Νομίζω πως πεθαίνω
Πεθαίνω σιγά, χαμογελαστά.
Οι ώρες μακριά σου βαραίνουν.
Νιώθω την ανημπόρια να εξαπλώνεται,
πρώτα στην ψυχή
κι ύστερα
να αφανίζει ένα-ένα τα μέλη μου.

Φόρεσα μια στολή πολεμιστή
κι από κάτω
έκρυψα τη γυμνή κοιλιά μου.
Βγήκα στον δρόμο να κλάψω,
να μη μ’ ακούσουν.
Τραγούδησα, κιόλας, ένα τραγούδι
μόνο για σένα.

Σιγά σιγά κυλάς σαν ένα ποτάμι,
σαν πάγος που λιώνει
και γίνεται νερό,
κι εγώ στο προσφέρω.

Με διάλεξες
για να αποχαιρετήσω τον κόσμο
με τον άνδρα
που λάτρεψα στα όνειρά μου.
Τώρα είναι μπροστά μου.

Πρώτα θα γονατίσω
στο στήθος του επάνω
κι ύστερα
θα λατρέψω τα σπλάχνα του.

Είμαι αδύναμη
σαν ένα σπουργίτι το καταχείμωνο,
κι όμως η δύναμη ξεχειλίζει
από τα χείλη μου,
από τις ρόγες του στήθους μου,
από τη μήτρα
που με καλεί
όχι σαν μήτρα
μα σαν θάλασσα
που κράζει τα ζωντανά της.

Έτσι με σπρώχνει να πάω.
«Πού;» τη ρωτώ.
Η μέρα κάνει τον κύκλο της.
Πέφτει ο ήλιος.
Κι εγώ
φορώ τη στολή του πολεμιστή.

10/01/2026

Το Μελανοδοχείο

Θυμάμαι τις συμβουλές του Βίκτωρα Ουγκώ
σε ένα νεαρό ερωτευμένο ζευγάρι,
καθώς τους κοίταζε να αφομοιώνονται
όπως το φίδι την τροφή του,
ο ένας μέσα στον άλλον.
Σε ένα σκοτεινό δωμάτιο,
με τις οσμές των κορμιών τους.

Ο Βίκτωρ Ουγκώ, με τα άσπρα μαλλιά,
ήξερε — αλλά τι να τους πει;
Να βγουν στον ήλιο.
Να κλαδέψουν τα δέντρα.
Να φάνε τα φρούτα της εποχής
με τα χέρια πασαλειμμένα από αγάπη.

Δεν τους είπε τίποτα.
Μόνο απομακρύνθηκε,
θλιμμένος, ευχόμενος
να επιζήσουν.

Ο έρωτας που εκείνος γνώρισε
είχε τα ίδια σημάδια της αυτοκαταστροφής.
«Ας είναι ευλογημένα τα παιδιά»,
είπε μέσα του,
και πήγε να γράψει ξανά,
ακουμπώντας το μελανοδοχείο
και την πένα
με  ευλάβεια.

Κι όμως, τους ζήλεψε.
Ποτέ πια δεν θα νιώσει αυτή τη φλόγα.
Ύστερα άφησε την πένα
και πήρε ένα άσπρο, άγραφο χαρτί.
Και εκεί,
σαν μια τελετή,
άδειασε το μελανοδοχείο.
Τα χέρια του μελανώθηκαν λίγο.
Θυμήθηκε πως κάποτε
είχαν μουτζουρωθεί
από το αίμα της αγαπημένης του,
καθώς του έδειχνε
το αίμα από τον κόλπο της
και χαμογελούσαν και οι δύο.

12/01/2026

Στον άγνωστο που ξενυχτά

Τεμαχίζω τα μέλη μου αγαπημένε,
Μήπως και η αυγή με βρει κοντά σου.

Ίσως οι μέρες της χαράς να είναι λίγες,
αλλά εκείνη η στιγμή του πάθους
δική μου τώρα είναι
και δεν θα μου την πάρεις.

Άφησαν τα χείλη μου σημάδια στα μαλλιά σου.
Κοίτα το σάλιο πως
στις πτυχές του κορμιού σου στάζει.

Κουρνιάζω όπως πλάσμα δεν έχει γευτεί.

Μη με ξυπνάς
Μόνο πάλεψε το κορμί μου,
ψιθύρισε τον καημό σου,
ξεμαντάλωσε τη γλύκα σου.

Θα μείνω,
μέχρι η μνήμη να φέρει το νέο φεγγάρι,
μέχρι το τώρα να γίνει παρελθόν.

18/01/2025

Υστερόγραφο.

Η προκλητική και ασυμβίβαστη προσωπικότητα, ταπεινή και συγχρόνως συγκρουσιακή, καθώς και το έργο του ποιητή Λεωνίδα Καζάση, κέντρισαν το ενδιαφέρον μου σε μια περίοδο όπου όλα γύρω μου μοιάζουν, στον λόγο, ασυμβίβαστα, αλλά στην πράξη συμβιβασμένα και καθόλου ταπεινά.
Ο λόγος και το έργο, η ζωή και η γραφή του ποιητή, κινούμενα σε παράλληλους δρόμους, έγειραν τη δική μου σχέση με τον λόγο προς μια ανανεωμένη προσέγγιση του είδους της ποίησης που είναι η ερωτική ποίηση. Μια εχθρική για μένα κατάσταση, που όμως η σύνδεσή της με το κοινωνικοπολιτικό περίγυρο μετατρέπει τη φυγή μου σε μια πιο τρυφερή και ολοκληρωτικά αθώα διάσταση, όπου όλα είναι εφικτά.
Στο δοκίμιο που επεξεργάζομαι αναφέρομαι στα θέματα αυτά, ξεκινώντας από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Ένα πολύ ενδιαφέρον ταξίδι. Η ποίηση, λοιπόν, ως ηθική, πνευματική, κοινωνική και μνημειακή πράξη.

Μαρία Κασσιανή Πανούτσου

Αθήνα  02/01/2026