Όλοι γνωρίζουμε αυτό το τραύμα που δεν έχει ημερομηνία, δεν έχει σκηνή, δεν έχει μάρτυρες. Που δεν γράφεται σε οικογενειακά άλμπουμ ούτε λέγεται σε τραπέζια.
Είναι το τραύμα που γεννιέται όταν τα παιδιά αντιλαμβάνονται, πάντα πιο νωρίς απ’ όσο αντέχουν οι ενήλικες να παραδεχτούν, ότι ο έρωτας ανάμεσα στους γονείς τους έχει ξεπεραστεί.
Όχι ότι δεν αγαπιούνται.
Όχι ότι μισούνται.
Αλλά ότι η επιθυμία έχει αποσυρθεί.
Τα παιδιά δεν χρειάζονται αποδείξεις.
Δεν χρειάζονται σκηνές.
Δεν χρειάζονται εξηγήσεις. Διαβάζουν σώματα.
Διαβάζουν αποστάσεις. Διαβάζουν το πώς δύο άνθρωποι συνυπάρχουν χωρίς να συναντιούνται.
Και αυτό που διαβάζουν δεν μένει ουδέτερο.
Γίνεται εγγραφή.
Όταν ο έρωτας ξεπερνιέται μέσα σε ένα ζευγάρι γονιών και αυτό δεν αναγνωρίζεται, τότε δεν εξαφανίζεται απλώς η επιθυμία. Μετατοπίζεται το βάρος.
Η σχέση παύει να είναι τόπος ζωής και γίνεται μηχανισμός διατήρησης. Και μέσα σε αυτόν τον μηχανισμό, τα παιδιά βρίσκουν τον εαυτό τους να καλείται, χωρίς να ερωτηθεί, να παίξει ρόλο.
Όταν οι γονείς παύουν να είναι ερωτικά παρόντες ο ένας για τον άλλον, το παιδί συχνά γίνεται ο λόγος που «κρατά».
Όχι επειδή το λέει κανείς.
Αλλά επειδή το νιώθουν όλοι.
Το παιδί αισθάνεται ότι η παρουσία του λειτουργεί σαν «κόλλα».
Σαν σταθεροποιητής.
Σαν νόημα…
Και τότε αρχίζει να φορτώνεται μια ευθύνη που δεν του ανήκει: να είναι καλό, να μην ενοχλεί, να μην ζητά, να μη ραγίσει την ήδη εύθραυστη ισορροπία. Μαθαίνει να υπάρχει όχι ως παιδί, αλλά ως συντηρητής της δομής.
Αυτό είναι βαθιά τραυματικό, γιατί το παιδί μαθαίνει ότι η αγάπη δεν είναι συνάντηση, αλλά καθήκον. Ότι η σχέση δεν είναι χώρος επιθυμίας, αλλά χώρος αντοχής. Και αργότερα, όταν θα βγει στον κόσμο των σχέσεων, θα κουβαλά αυτή τη γνώση στο σώμα του: θα ξέρει να μένει, να υπομένει, να φροντίζει, αλλά θα δυσκολεύεται να ζητήσει, να επιθυμήσει, να διακινδυνεύσει.
Όταν ο έρωτας ξεπερνιέται, οι γονείς συχνά προσπαθούν να το καλύψουν με ευπρέπεια.
Με λειτουργικότητα.
Γίνονται καλοί συνεργάτες, καλοί διαχειριστές, καλοί γονείς.
Και όλα αυτά είναι αληθινά και σεβαστά. Όμως η απουσία της επιθυμίας δεν εξαφανίζεται επειδή λειτουργούμε καλά. Αντίθετα, γίνεται πιο βαριά, γιατί δεν βρίσκει λόγο.
Κάποιες φορές, τότε, συμβαίνει κάτι ακόμη πιο λεπτό και επικίνδυνο: ένας από τους δύο γονείς, συχνά χωρίς κακή πρόθεση, μετακινεί τη συναισθηματική του επένδυση στο παιδί. Όχι ερωτικά με τη στενή έννοια, αλλά υπαρξιακά. Το παιδί γίνεται ο άνθρωπος που τον καταλαβαίνει, που τον ακούει, που του δίνει νόημα.
Και εκεί το παιδί παύει να είναι παιδί.
Γίνεται υποκατάστατο σχέσης.
Αυτό το φορτίο δεν φωνάζει.
Δεν φαίνεται.
Αλλά αφήνει ίχνη: ενοχή όταν το παιδί απομακρύνεται, δυσκολία στην αυτονομία, φόβο ότι αν ζήσει τη δική του ζωή θα προδώσει κάποιον.
Και όλα αυτά ξεκινούν από ένα κενό που δεν ονομάστηκε ποτέ: το κενό της επιθυμίας ανάμεσα στους γονείς.
Υπάρχουν και οι άλλες περιπτώσεις: οι οικογένειες όπου όλα είναι ήσυχα. Πάρα πολύ ήσυχα. Δεν υπάρχουν καβγάδες. Δεν υπάρχουν εντάσεις. Υπάρχει μια παγωμένη ειρήνη. Και το παιδί μεγαλώνει χωρίς να έχει δει ποτέ τι σημαίνει έρωτας που αναπνέει. Μαθαίνει ότι η αγάπη είναι σιωπή, ότι η σύγκρουση είναι απειλή, ότι το σώμα δεν μιλά. Και έτσι, αργότερα, είτε φοβάται την ένταση είτε τη μπερδεύει με καταστροφή.
Ο έρωτας μπορεί να ξεπεραστεί.
Οι άνθρωποι κουράζονται.
Οι σχέσεις αλλάζουν.
Το τραύμα δεν γεννιέται από αυτό.
Το τραύμα γεννιέται από τη σιωπή γύρω από αυτό.
Όταν τα παιδιά ζουν μέσα σε μια πραγματικότητα που τους παρουσιάζεται ως κανονική, ενώ το σώμα τους νιώθει ότι κάτι δεν είναι ζωντανό, τότε μαθαίνουν να μην εμπιστεύονται το βίωμά τους. Μαθαίνουν να αμφιβάλλουν για την αίσθησή τους. Και αυτό είναι από τα πιο βαθιά τραύματα: να μην εμπιστεύεσαι αυτό που νιώθεις.
Και εδώ, σιγά σιγά, ανοίγει και ένας άλλος ορίζοντας, πιο δύσκολος αλλά και πιο ελπιδοφόρος.
Η θεολογία της Εκκλησίας δεν μιλά για τον έρωτα ως ρομαντική αυτάρκεια. Μιλά για σχέση.
Και η σχέση δεν ταυτίζεται πάντα με το συναίσθημα.
Ταυτίζεται με την αλήθεια.
Η αλήθεια, όσο επώδυνη κι αν είναι, είναι λιγότερο τραυματική από μια ψευδή κανονικότητα. Γιατί η αλήθεια απελευθερώνει από την ανάγκη να παίξει κανείς ρόλους. Και αυτό αφορά και τους γονείς και τα παιδιά.
Για αυτό…
Προς τους γονείς:
δεν χρειάζεται να είστε τέλειοι.
Χρειάζεται να είστε αληθινοί.
Να μην ζητήσετε από τα παιδιά να κρατήσουν εκείνο που εσείς δεν αντέξατε να κοιτάξετε.
Να μην τα βάλετε στη θέση του δεσμού.
Να τους αφήσετε τον χώρο να είναι παιδιά.
Προς τα παιδιά (και προς τα παιδιά που μεγάλωσαν):
δεν φταίξατε.
Δεν είστε εσείς η αιτία της απόστασης.
Δεν σας αναλογεί να σώσετε καμία σχέση.
Και προς όλους:
η αγάπη δεν είναι η απουσία ρήξης, αλλά η παρουσία της αλήθειας.
Ο Θεός δεν κατοικεί στη διατήρηση των σχημάτων, αλλά στη ζωή που ρέει μέσα από αυτά, ακόμη κι όταν σπάνε.
Δεν σώζεται η οικογένεια επειδή δεν αλλάζει, αλλά επειδή δεν ψεύδεται.
Τα παιδιά μπορούν να θεραπευτούν όχι όταν οι γονείς μείνουν μαζί πάση θυσία,
αλλά όταν τους επιτραπεί να μη γίνουν θυσία.
*To τραύμα στην οικογένεια, Μάνος Λαμπράκης
Γεννήθηκε το Φθινόπωρο του 1990. Έχει αποφοιτήσει από το Τμήμα Δημοσίων Σχέσεων και Επικοινωνίας αλλά και από το Τμήμα Ειδικής Αγωγής του Πανεπιστημίου Αιγαίου.
Ασχολείται ερασιτεχνικά με την φωτογραφία.
Αγαπά… τα παιδιά, τα βιβλία, το θέατρο, την ιταλική μουσική, την ησυχία, τη χειμωνιάτικη λιακάδα, την καλοκαιρινή βροχή, τα ταξίδια που ανανεώνουν τις ανάσες της, τη γεύση του καφέ.
Συγκινείται με… τους γενναιόδωρους ανθρώπους, την ευγένεια, τις ευχές, τα γράμματα σε σχήμα καλλιγραφικό με κόκκινο στυλό.
Επιμένει… να κοιτάζει τον ουρανό γιατί ξέρει -πια- πως δεν έχει μόνο σύννεφα αλλά έχει και ήλιο και φεγγάρι και αστέρια…
Πιστεύει… στο Αόρατο, στο Καλό, στις Συναντήσεις των ανθρώπων.
Αισθάνεται… Ευγνωμοσύνη, Εμπιστοσύνη, Ελευθερία…
Ξεκινά… και ολοκληρώνει την ημέρα της με την ίδια πάντα ευχή…
Από μικρή ονειρευόταν να σκαρώσει το δικό της περιοδικό.
