Η Τέχνη να Μένεις Ολόκληρος Μέσα από τις Ρωγμές
Του Δρ. Κωνσταντίνου Κορμά
Όταν κάτι σπάει, η πρώτη μας παρόρμηση είναι να το πετάξουμε ή να κρύψουμε τα σημάδια της ρωγμής. Στον ανθρώπινο ψυχισμό, η ίδια κίνηση επαναλαμβάνεται: αποσιώπηση, άρνηση, βιαστική αποκατάσταση της εικόνας. Κι όμως, η παλαιά ιαπωνική τέχνη Kintsugi ή αλλιώς «χρυσή επισκευή» προτείνει μια ριζικά διαφορετική στάση απέναντι στη θραύση — όχι ως αποτυχία, αλλά ως σημείο μετάβασης.
Αυτή η ιδιαίτερη πρακτική γεννήθηκε πριν από περίπου τέσσερις αιώνες. Σπασμένα κεραμικά αντικείμενα επανασυνδέονται με βερνίκι αναμεμειγμένο με χρυσό, ασήμι ή πλατίνα. Τα ραγίσματα δεν κρύβονται· φωτίζονται. Καθίστανται ορατά, ζωντανά, σχεδόν ιερά. Το αντικείμενο δεν επιστρέφει ποτέ στην προηγούμενη μορφή του — μετασχηματίζεται σε κάτι νέο, με ενσωματωμένη τη μνήμη της θραύσης.
Σε ψυχολογικούς όρους, αυτή η αισθητική στάση ανατρέπει την κυρίαρχη φαντασίωση της τελειότητας. Η κουλτούρα μας συχνά προβάλλει την ακεραιότητα ως απουσία ρωγμών, ως αδιάλειπτη συνέχεια, ως ανθεκτικότητα χωρίς κόστος. Κι όμως, η τελειότητα, όταν γίνεται ιδανικό, καταλήγει απάνθρωπη. Ο άνθρωπος διαμορφώνεται μέσα από ρήξεις: απώλειες, απορρίψεις, ματαιώσεις, τραύματα που δεν ζητούν να «σβηστούν», αλλά να ενταχθούν στην αφήγησή μας.
Η συγκεκριμένη φιλοσοφία επισκευάζει όχι για να επαναφέρει, αλλά για να αναγνωρίσει. Αναγνωρίζει ότι κάτι έσπασε, ότι υπήρξε πόνος, ότι η ακεραιότητα χάθηκε. Και αντί να προσποιηθεί ότι τίποτα δεν συνέβη, δημιουργεί έναν νέο δεσμό ακριβώς εκεί όπου υπήρξε ρωγμή. Σε ψυχολογικούς όρους πρόκειται για «ενσωμάτωση του τραύματος»: όχι άρνηση, όχι διαγραφή, αλλά μετασχηματισμός.
Σε υπαρξιακό επίπεδο, πρόκειται για μια υπενθύμιση ότι η ταυτότητά μας δεν είναι στατικό σύνολο χαρακτηριστικών, αλλά αποτέλεσμα της διαδρομής μας μέσα στον χρόνο. Οι βαθύτεροι πόνοι, οι μεγαλύτεροι φόβοι, οι αποτυχίες και οι απορρίψεις δεν είναι απλώς πληγές· είναι γεγονότα που μας έχουν αλλάξει ανεπιστρεπτί. Κάθε ρωγμή αφήνει ίχνος. Κάθε ίχνος αφηγείται μια ιστορία. Και η ιστορία αυτή είναι η βάση της ωρίμανσης.
Να ζει κανείς «απαρτιωτικά» σημαίνει να διατηρεί σχέση με όλες τις πτυχές της ιστορίας του: με όσα άντεξε, με όσα έχασε, με όσα δεν έγιναν όπως τα φαντάστηκε. Δεν πρόκειται για εξιδανίκευση του πόνου, αλλά για αναγνώριση της μετασχηματιστικής του δύναμης. Ό,τι ράγισε δεν μας κατέστρεψε· μας αναδιαμόρφωσε.
Στο κατώφλι ενός νέου χρόνου — ή μιας νέας αρχής — αυτή η στάση ζωής μπορεί να λειτουργήσει ως υπαρξιακή πρόταση. Όχι κάλεσμα να «διορθώσουμε» τον εαυτό μας, αλλά να τον αποδεχθούμε ως έργο σε εξέλιξη. Να αγκαλιάσουμε ρωγμές, ελαττώματα, ασυνέχειες. Εκεί ακριβώς βρίσκεται η μοναδικότητα.
Ίσως, τελικά, η ανθεκτικότητα να μην βρίσκεται στην αποφυγή της θραύσης, αλλά στην ικανότητα να χτίζουμε νέους δεσμούς πάνω σε αυτήν. Και ίσως το πιο αυθεντικό μας πρόσωπο να είναι εκείνο που δεν κρύβει τις ρωγμές του — αλλά τις αφήνει να λάμψουν.
*Δρ. Κωνσταντίνος Κορμάς
Κλινικός Νευροψυχολόγος
www.drkormas.com
