Duets «στο Ζυγό και οι δύο»
Γράφει η
Μαρία Κασσιανή -Πανούτσου
Σήμερα
με Διονύσιο Σολωμό – Ποίηση
Και
Λεωνίδα Καζάση – Ποίηση
Και δυο γυναίκες της Αναγέννησης, ζωγράφοι.
Sofonisba Anguissola
Lavinia Fontana
Duets
Στον Ζυγό και οι δύο ή ένα παιχνίδι για δύο
Η συνύπαρξη δύο ανθρώπων είναι δύσκολη. Ίσως η συνύπαρξη στο παιχνίδι να γίνεται ευκολότερη. Η ιδέα των Duets «Στον ζυγό και οι δύο ή ένα παιχνίδι για δύο» μου γεννήθηκε όταν, μια μέρα, σε ένα σχέδιο φίλου θέλησα να «απαντήσω» με ένα ποίημα και έτσι άρχισα να βλέπω σχέδια, φωτογραφίες και μικρά κείμενα ως αφορμή, ως μια ηχώ μιας σκέψης, μιας αίσθησης, του «άλλου»: ένα παιχνίδι σχέσης, με όσο γίνεται περισσότερη αθωότητα.
Μια αθωότητα που κουβαλά την πονηριά του παιχνιδιού. Επιθυμητή συνύπαρξη στα Duets, με υλικό που δημιουργείται ακριβώς για τη συνεργασία αυτή.
Τα κείμενα που θα παρουσιάζονται και το υλικό επιδιώκουμε, στο μεγαλύτερο μέρος τους, να είναι πρωτοεμφανιζόμενα, μια και το παιχνίδι ζητά ακριβώς μια άμεση, στο παρόν, δημιουργία και συνεργασία δύο ανθρώπων.
Ευχαριστώ όλες τις συμμετοχές που ήδη έχουν παρουσιαστεί και όσες θα παρουσιαστούν στα Duets.
Mαρία Κασσιανή Πανούτσου.
Λίγα Λόγια
Μια σχέση που μου αρέσει να εντοπίζω ανάμεσα σε ποιητές και ποιήματα, ομοιότητες, συγγένειες γίνεται αφορμή για βαθύτερη προσέγγιση στο έργο των άλλων, με τον εντοπισμό διαχρονικών αξιών του ανθρώπου και της τέχνης που παράγει…
Σήμερα, ανάμεσα στον Διονύσιο Σολωμό και τον Λεωνίδα Καζάση, διακρίνω -από το σύνολο του έργου τους- εδώ ένα μικρό δείγμα- με τι τρόπο το συναίσθημα ανυψώνεται σε σχεδόν μεταφυσικό επίπεδο.
Κεντρική αναδεικνύεται η ιδέα του ανεκπλήρωτου ιδανικού. Τόσο ο Δ. Σολωμός όσο και ο Λ. Καζάσης συχνά προβάλλουν κάτι υψηλό που δεν ολοκληρώνεται, αλλά παραμένει ως εσωτερική αλήθεια στην πορεία της ζωής τους.
Η φωνή του Λ. Καζάση είναι πιο σύγχρονη, υπαρξιακή, με πιο πυκνή και σκοτεινή έκφραση σε σχέση με τη διαύγεια και την ηθική ανύψωση του Σολωμού. Ωστόσο, στα λυρικά ποιήματα οι διαφορές αυτές μικραίνουν αισθητά, και μπορούμε να διακρίνουμε επιρροές του Λ. Καζάση από τον Δ. Σολωμό. Έτσι, παράδοση και συγχρονικότητα συμπορεύονται, με κοινά χαρακτηριστικά τον έντονο λυρισμό, όπου το προσωπικό στοιχείο πρωταγωνιστεί αλλά και τη μελαγχολία της ανεκπλήρωτης επιθυμίας.
Στον Δ. Σολωμό πιο εξιδανικευμένη, σχεδόν φαντασιακή λιτή γλώσσα, ενώ στον Λ. Καζάση αποδίδεται με ρεαλιστική και ενίοτε υπαινικτικά σουρεαλιστική διάσταση, καθαρά προσωπικός, σωματικός, υπαρξιακός λόγος και με πυκνή γλώσσα.
Και στους δύο ποιητές η πραγματικότητα χάνει -το όραμα κερδίζει. Είναι φανερό πως επικεντρώνομαι στην ανθρώπινη και ευάλωτη πλευρά τους, σε αυτή τη σύντομη παρουσίαση που είναι πιστεύω και μια πρόταση να δούμε την ποίηση των συγχρόνων Ελλήνων ποιητών, με διαφορετικό πλησίασμα. Μια ενδελεχής συγκριτική ανάλυση θα μπορούσε να αναδείξει ακόμη περισσότερες συγγένειες ανάμεσα στους δύο ποιητές.
Μαρία Κασσιανή Πανούτσου.
Διονύσιος Σολωμός –
Τὸ ἀηδόνι και το γεράκι
«Ἄκουσε, γεράκι, τὸ καημένο τ’ ἀηδόνι. Ἡ ζωή μου εἶναι στὴν ἐξουσία σου, ὅπως καὶ τὸ πέταγμά μας αὐτὸ μέσα στὰ σύννεφα, ὅπου δὲν εἶχα φτάσει ποτέ. Ἀλλὰ ἄκουσέ με: Ἀπὸ τὶς μυστικὲς πηγὲς τῆς φύσης ἐρχόταν μιὰ ἤπια πνοὴ καὶ συναντοῦσε μιὰν ἄλλη, ἐξίσου ἤπια, μέσα στὸ στῆθος μου. Αὐτὴ ἡ πνοὴ γινόταν τραγούδι, ὅπως καὶ τὸ φύλλωμα τοῦ δέντρου ποὺ μὲ φιλοξενοῦσε, ὅπως τὰ ἄστρα ποὺ ἔλαμπαν ψηλά. Ἡ ὀμορφιὰ τῶν πραγμάτων ποὺ ἦταν γύρω μου μὲ συγκινοῦσε καὶ μεταβαλλόταν σὲ μουσική. Εἶδα κι ἐσένα νὰ ἔρχεσαι καταπάνω μου, καὶ ὁ φόβος μου νικήθηκε ἀπὸ τὸ θαῦμα τῆς γρήγορης καὶ μεγαλόπρεπης πτήσης σου, ποὺ τὴ θαύμαζα σὰν δῶρο τῶν θεῶν. Ἀλλὰ τὴ στιγμὴ ἐκείνη, ἀπὸ ἀπροσμέτρητο βάθος, ἑτοιμάζονταν ν’ ἀναβρύσουν ἀπὸ μένα τραγούδια θλίψης γιὰ ἕνα ρόδο ποὺ τὸ μάδησε ὁ ἀέρας. Τὰ ἄρχιζα, τὰ τραγούδια αὐτά, ἐγὼ πού, ὅταν ξεσποῦσε ὁ κεραυνός, ἔνιωθα νὰ μοῦ τρέμει τὸ στῆθος, καθὼς ἤμουν μαζεμένο μέσα στὸ νέο φύλλωμα. Ἄφησέ με νὰ ζήσω μιὰ στιγμὴ μόνο, ὅσο γιὰ νὰ βγάλω στὸν αἰθέρα καὶ γιὰ τὸ αὐτί σου τὸ θησαυρὸ ποὺ αἰσθάνομαι μέσα μου. Μὴ σκοτώσεις αὐτὸ ποὺ πρέπει νὰ γεννηθεῖ!».
Καθὼς τὸ ἀηδόνι μιλοῦσε, τὸ γεράκι χαλάρωνε τὸ ἁρπακτικὸ νύχι του, καὶ μὲ τὸ ἄλλο ἔκανε φιλικὸ νεΰμα στὸ ἀηδόνι, ποὺ ὅμως τὴ στιγμὴ ἐκείνη ξεψύχησε.
(Σε μετάφραση)
Ad Alice Ward
Queste rose, o gentil, deh! con aspetto seren tu mira a piedi tuoi cadute; ma come le produsse a tuo diletto di mia patria la terra in sua virtute, non altrimenti il mio gioioso petto dà fuor la speme della tua salute, e April vegg’io che, mentre a te la scorta, lascia un bacio fragrante alla tua porta.
Τούτα τα ρόδα, ευγενεστάτη μου, με γαλήνια όψη θαύμασέ τα στα πόδια σου ριγμένα, μα όπως για χάρη σου άνθισαν από το πλούσιο χώμα της πατρίδας μου έτσι χαρούμενα από μέσα μου αναβλύζει η ελπίδα της ανάρρωσής σου, και καθώς φθάνει μαζί με τον Απρίλη βλέπω στην πόρτα σου ν’ αφήνει μυρωμένο ένα φιλί.
Διονύσιος Σολωμός
Το όνειρο
| Άκου έν’ όνειρο, ψυχή μου, και της ομορφιάς θεά· μου εφαινότουν οπώς ήμουν μετ’ εσένα μία νυχτιά.
5Σ’ ένα ωραίο περιβολάκιπερπατούσαμε μαζί· όλα ελάμπανε τ’ αστέρια και τα κοίταζες εσύ. Εγώ τσὄλεα: Πέστε, αστέρια,10είν’ κανέν’ από τ’ εσάς, που να λάμπει απόκει απάνουσαν τα μάτια της κυράς; Πέστε αν είδετε ποτέ σας σ’ άλλη τέτοια ωραία μαλλιά,15τέτοιο χέρι, τέτοιο πόδι, τέτοια αγγελική θωριά; Τέτοιο σώμα ωραίον οπ’ όποιος το κοιτάζει ευθύς ρωτά: Αν είν’ άγγελος εκείνος,20πώς δεν έχει τα φτερά; Ότι είπα αυτά τα λόγια, μου εφανήκανε ομπρός άλλες κόρες στολισμένεςμε του φεγγαριού το φως. Εχορεύανε πιασμένες απ’ τα χέρια τα λευκά, κι όλες τους επολεμούσαν να μου πάρουν την καρδιά. Τότε άκουσα το χείλι30το δικό σου να μου πει: Πώς σου φαίνονται; Και σου ’πα: Είναι άσχημες πολύ. Εσύ έκαμες ετότες γέλιο τόσο αγγελικό, που μου φάνηκε πως είδα ανοιχτό τον ουρανό. Και παράμερα σ’ επήραεισέ μία τρανταφυλλιάκι έπεσά σου αγάλι αγάλι40στην ολόλευκη αγκαλιά. Κάθε φίλημα, ψυχή μου, οπού μὄδινες γλυκά, εξεφύτρωνε άλλο ρόδο από την τρανταφυλλιά. 45Όλη νύχτα εξεφυτρώσαν, ώς οπού ’λαμψεν η αυγή, που μας ηύρε και τους δυο μας με την όψη μας χλωμή. Τούτο είν’ τ’ όνειρο, ψυχή μου· τώρα στέκεται εις εσένα το κάμεις ν’ αληθέψει και να θυμηθείς για με. |
Διονύσιος Σολωμός
Λεωνίδας Καζάσης
Ήγγικεν
Το στέρνο ψάχνω της παραμυθίας,
τα μάτια μου εκβάλλουν Δνείπερους,
να αποκαρώσει η ψυχή να γαληνέψει.
Ρότα θλίψης ακλουθώ
δίχως παρέκκλιση ουδεμία,
του αποχαιρετισμού η παραμυθία γνέφει.
Λεωνίδας Καζάσης,
tokoskino.me/2023/01/20/λεωνίδας-καζάσης-ήγγικεν/
Επσήμανση
Ατενίζοντας εξήντα ένα χρόνια.
Ήρθα, είδα και εντός ολίγου αναχωρώ.
Η ζωή θα είχε μόνο ομορφιές!
Ως και αυτή η επίπονη προσπάθεια ανευρέσεως πόρων,
σε ομορφιά θα απέληγε, εάν το μάταιο τους ανθρώπους
δεν ξελόγιαζε, όταν το γενετήσιο αγκάλιασμα οι άνθρωποι σε θάνατο καταδίκασαν.
Από της ζωής τις έκπαγλες πληρότητες που ως ανάξιες λοιδωρούνται,
το γενετήσιο αγκάλιασμα περισσότερο από όλες της ζωής τις καλλονές,
εχέγγυο ζωής τον θάνατο να λησμονείς!
Ψευδαίσθηση αδιάψευστη ζωής αενάου!
Ατενίζοντας εξήντα ένα χρόνια,
η επιθυμία του γενετήσιου αγκαλιάσματος με κρατά να μην βουλιάζω!
Αφού οι άνθρωποι το απαγορεύουν,
ονειρευτής θα τ’ αγκαλιάζω!
Λεωνίδας Καζάσης,
tokoskino.me/2025/08/18/λεωνίδας-καζάσης-επισήμανση/
Τέσσερα ερωτικά ποιήματα
Ως την άβυσσο των αβύσσων
θα σ’αγαπώ καλή μου.
Πέρ’από σένα μ’οδηγεί
τ’αχόρταστο κορμί μου.
Θαλασσομάνητες, φουσκοδεντριές,
σε κλίνες άγνωρες με πάνε,
της σάρκας όμηροι οι ψυχές,
με δέλεαρ του οργασμού μεθάνε.
Ηδονοθήρας! Ιερουργός.
Να κοινωνήσω με το πλήθος θέλω.
Σε ξέφρενη άδολη γιορτή
στην ιερή προσωπική στιγμή των αντιδράσεων,
μορφασμών, των λαγγεμένων στεναγμών,
να παρεισφρύσω να διαβώ,
το γόρδιο πλέγμα ενοχών
που μας χωρίζει.
Έτσ’ η φιλία της σαρκός
θα μας ενώνει διαρκώς
σε μια κοινότητα ειρηνική που κτίζει.
Ως την άβυσσο των αβύσσων
θα σ’αγαπώ καλή μου,
μα δεν ανήκει κανενός
το πανανθρώπινο κορμί μου.
*
Μια θολή σκοτεινιά
κι έν’αγέρι χλωμό
θα σε φέρει,
σε παντέρμη αμμουδιά
της σιωπής λειτουργιά,
αλισάχνης αστέρι.
Θα’μαι πίσω από’κεί,
στης σιγής τη βοή
η καρδιά απαγγέλει με πάθος.
Δεν θα μείνω πολύ
κι έχει αρχίσει βροχή
στων ματιών σου
τ’απάνεμο βάθος.
Σε ξωκλήσι λευκό
με ευλάβεια θωρώ
των ματιών σου
τα μαύρα μουράγια.
Αγιοκέρι κρατώ
κι έτσι φέγγω των δυό
της ψυχής τα ναυάγια.
*
Κεχριμπαρένιο δάκρυ του πορτοκαλιού
απόψε το φιλί σου,
γιορτή της απουσίας σου, παντού
διάχυτη η μορφή σου.
Σ’ατένιζα στην καταχνιά
στ’αστέρια που μαρμαίρουν
μέσ’τα δρολάπια του βοριά
που οι καρδιές ποφέρουν.
Με την τυράγνια που πονεί,
που θέλγει, που φρενιάζει,
εμπρός νικήτρα μου ψυχή
στο στίβο που γυμνάζει.
Μέσ’σ’αγωνίσματα σκληρά
ο κάματος την πένα μου νοτίζει,
τις άκρες των βλεφάρων σου αμυδρά,
αγγίζει.
*
Στ΄ασκητεμού την οίηση
ξέμαθα να ζητώ,
στέρφα θηλή, αδάγκωτη,
θα σ’αποποιηθώ.
Μα κόρη χαριτόβρυτη
τον εθισμό αναδεύει,
κι είχα πιστέψει, τι αφελής!
Πώς θα λευτερωθώ.
Με ποίηση και σάρκα
τον μύθο σου θα σβήσω.
Θέτιδα! Σ’ αποχαιρετώ,
απ’ το όναρ πριν γυρίσω.
Λεωνίδας Καζάσης,
——————————————————————————————————
Σημ.
1
Στα τέλη της δεκαετίας του 1840 ο Σολωμός αρχίζει να γράφει και πάλι, όπως στην πρώτη νιότη του, στα ιταλικά, αλλά με υψηλούς στόχους. Συγκεντρώσαμε εδώ τα σημαντικότερα ιταλικά κείμενα των χρόνων της ωριμότητας, τα οποία ως τώρα, στα Άπαντα, ήταν λησμονημένα ανάμεσα στα ημιτελή, τα μέτρια, και το πλήθος των “παραλλαγών”. Υποβαθμίζονταν και έχαναν την ατομικότητά τους, κυρίως εκείνα που τιτλοφορήθηκαν “Σχεδιάσματα”. Από τα νεανικά ιταλικά του Σολωμού περιλάβαμε εδώ μόνο το σονέτο για τον Ugo Foscolo, διότι, εκτός της αξίας του, δείχνει πώς τοποθετείται ο Έλληνας ποιητής απέναντι στον συμπατριώτη που δοξάστηκε στην Ιταλία. Προσέξαμε ιδιαίτερα τις μεταφράσεις. Σε εκείνες που βλέπομε στα Άπαντα, διαπιστώνονται λάθη και αδεξιότητες. Υπενθυμίζω τα “ευγενικά στήθη της διαβατάρικης ζωής” (“Ροδόσταμο”), το “όνειρο που ξέρασε τις κραγμένες ψυχές” (“Σφαγμένοι της Ελλάδας”), και το “λείψανο” (του Foscolo) που “τριγύριζε στα ξένα”! Οι παλαιές μεταφράσεις του Καλοσγούρου είχαν δουλεμένο στίχο και έδειχναν αξιόλογη μίμηση του σολωμικού ύφους, αλλά ήταν συχνά στεγνές και δυσνόητες. […] (Από την εισαγωγή της έκδοσης).
2
Ad Alice Ward
ΤΟ ΟΧΤΑΣΤΙΧΟ φέρει αφιέρωση προς την Alice Ward, κόρη του Άγγλου ύπατου αρμοστή των Επτανήσων, Henry George Ward poy υπηρέτησε στην Κέρκυρα (1849-1855)
3
ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ Τέσσερα (συν τρία) ιταλικά επιγράμματα Μετάφραση – εισαγωγή: Βασίλης Ρούβαλης ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΣΤΟ ΠΕΡ. «ΧΑΡΤΗΣ» (τ. 43, Ιούλιος 2022)
4
5
6
Η Μαρία Πανούτσου γεννήθηκε στην Αθήνα και υπηρετεί το θέατρο και την ποίηση από το 1979. Σπούδασε μουσική, χορό, θέατρο, ζωγραφική και φωτογραφία στην Ελλάδα, Αγγλία, Πολωνία. Έχει ταξιδεύσει για σπουδές και για συμμετοχή σε Διεθνή Φεστιβάλ θεάτρου, με το Θέατρο Τομή, στην Αγγλία, Σκωτία, Ρουμανία, Γεωργία, Γερμανία, Γαλλία, Πολωνία, Ιταλία, Κύπρο. Έζησε στην παιδική της ηλικία στο Ιράκ, στην Κύπρο και στο Λίβανο. Ξεκίνησε πολύ μικρή το χορό και το θέατρο και με την πρώτη της σκηνοθετική δουλειά βραβεύτηκε με πέντε βραβεία στο Φεστιβάλ Ιθάκης. Σκηνοθεσίας, καλύτερης παράστασης, καλύτερης παρουσίασης νεοελληνικού έργου, βραβείο γυναικείου ρόλου και έπαινος ανδρικού.
Τώρα ζει, εργάζεται και μοιράζεται την ζωή της μεταξύ Αθήνας, Κέας και Λονδίνου. Είναι απόφοιτος του Έκτου Γυμνασίου Θηλαίων. Διπλωματούχος της Σχολής Κλασσικού χορού Ε. Ζουρούδη. Διπλωματούχος της Επαγγελματικής σχολής Θεάτρου Αθηνών Έχει σπουδάσει στο GROTOWSKI LABORATORIUM στο Βρότσλαβ της Πολωνίας. Τελειόφοιτος του Γαλλικού Ινστιτούτου Αθηνών.
Σπούδασε στο Open University of London Humanities – Ανθρωπιστικές σπουδές, και συμπλήρωσε την μελέτη της για την Αρχαία Ελληνική Τραγωδία με την παρακολούθηση: Αθηναϊκή Δημοκρατία, 5ος αιώνας, στο Open University of London.
Παράλληλα με το θέατρο και την τέχνη η Μαρία Πανούτσου έχει εκδώσει 3 ποιητικές συλλογές, «ΚΑΛΕΣΜΑΤΑ», «SALUADER» και «ΠΕΡΠΑΤΩΝΤΑΣ ΣΤΟ ΔΑΚΤΥΛΙΟ ΤΟΥ ΚΡΟΝΟΥ ή ΟΙ ΕΞΟΜΟΛΟΓΗΣΕΙΣ ΕΝΟΣΑΝΔΡΑ ΑΠΟ ΤΟ CITY» που έχουν εξαντληθεί και ετοιμάζει την έκδοση της νέας ποιητικής συλλογής με τίτλο «Η ΠΟΛΗ».
Μελέτησε Ζωγραφική και Αγιογραφία με τον ζωγράφο Δ. Πάλμα, και Κεραμική με τον γλύπτη Ν. Σκλαβενίτη. Ζωγραφίζει από το 1982 και χρησιμοποιεί ποικίλα υλικά για τον σκοπό αυτόν. Δουλεύει τον πηλό κατασκευάζοντας έργα αποκλειστικά με το χέρι και όχι με τον τροχό. Με την Φωτογραφία και τις αρχές της κινηματογραφικής τέχνης, ασχολήθηκε την περίοδο 1980-90 όπου έγινε δεκτή και στο International Film school of London.
Επίσης στο θέατρο παρουσιάζει θεατρικές παραγωγές όταν έχει να πει κάτι που την απασχολεί πολύ. Μελετά το ανέβασμα έργου του Σταμάτη Πολενάκη και του κύπριου ποιητή, Ανδρέα Τιμοθέου… Τελευταία θεατρική δουλειά της, 2015 με την παράσταση «Άσπρο Φως Ιστορίες έρωτα και αναρχίας» στο θέατρο Ειλισσός.
