Ο αντίλογος του βλέμματος: αναγνώσεις της πόλης/παιχνίδι
Μιχάλης Κατσιγιάννης
Πάντα και παντού υπάρχει μια ιστορία. Για την ακρίβεια, πάντα και παντού μπορεί να κατασκευαστεί μια ιστορία. Αυτό είναι η πόλη. Τι δηλαδή; Η πόλη είναι ένα «ριζωματικό» πλάνο/σύστημα, ένα παλίμψηστο, ένα υβριδικό πεδίο ανοικτότητας, πολλαπλότητας και πολυσημίας εντός του οποίου κατασκευάζονται ποικιλοτρόπως τα «γίγνεσθαι» και πυροδοτείται η αλληλοτροφοδότηση των μερών του παιχνιδιού (βλ. Deleuze & Guattari, 2017· Ντελέζ & Παρνέ, 2022). Έτσι ακριβώς αντιλαμβάνομαι την πόλη και προσδιορίζω τη φωτογραφική μου προσέγγιση σε αυτήν.
Δεν είναι άγνωστο καθόλου: η πόλη όσο μας βανδαλίζει άλλο τόσο βανδαλίζεται και η ίδια από τους κυριάρχους λόγους και τις ασφυκτικές δομές εξουσίας που επιθυμούν και παράγουν συμμορφωμένες, πειθήνιες και συγκαταβατικές υποκειμενικότητες. Η πόλη αναμφίβολα διαδραματίζει κρίσιμο και πολύ συχνά καθοριστικό ρόλο σε αυτό το – υπαρκτό μεν αλλά απολύτως μη ντετερμινιστικό όπως πολλοί «εξεγερμένοι» λανθασμένα πιστεύουν – πρόγραμμα. Τα επίπεδα, οι ζώνες και τα ποικίλα σημεία της εργαλειοποιούνται, αγνοούνται και αποτελούν ορμητήρια βίας, χυδαιότητας και αλλοτρίωσης που προσβάλουν και πλήττουν – άμεσα και έμμεσα – τη ζωή – τη ζωή ως μορφή και περιεχόμενο – αντί για κρυψώνες εντός των οποίων μπορεί να καλλιεργηθεί η φροντίδα, η στοργή, το νοιάξιμο, η αναγνώριση της ετερότητας, του δυνητικού και του υβριδικού στοιχείου.
Όταν προχωρώ διαβάζω την πόλη, δεν την αποδέχομαι προφανώς ως έχει. Αντιστέκομαι στις ιεραρχίες και τις ταξινομήσεις που στην πραγματικότητα δεν προτείνει αλλά επιβάλει. Κάθε φορά που επιλέγω να συναντηθώ φωτογραφικά με την πόλη, με κάποιο σημείο της πόλης, έχω αυτό ακριβώς στο μυαλό μου: τόσο την αναζήτηση του αθέατου, του παραγνωρισμένου, του άχρηστου, του αισθητικά παραμελημένου, καθώς και την άνευ όρων (θετική) εκμετάλλευση και συνομιλία με αυτά κυρίως τα σημεία της πόλης, όσο και την υιοθέτηση και εμφάνιση μιας αλλαγής στη συμπεριφορά αλλά και τη μεθοδολογία του βλέμματος – του μηχανισμού και της λειτουργίας του βλέμματος. Αυτό το τελευταίο είναι πολύ σημαντικό.
Ο τρόπος της επαφής μου με την πόλη και την οπτική της και η ένωση του βλέμματός μου με το δικό της νοηματοδοτεί την πόλη αλλιώς και παρουσιάζει εναλλακτικές αναπαραστάσεις, χρήσεις και μεθόδους διαλεκτικής, συνύπαρξης και αλληλεπίδρασης με κάθε σημείο της, διαμορφώνοντας και φέρνοντας στο προσκήνιο μια άλλη νοοτροπία και κουλτούρα σχετικά με τη συμπεριφορά του βλέμματος απέναντι στην πόλη. Με άλλα λόγια, δεν προσδοκώ τη μεσσιανική εμφάνιση ενός αντίλογου, αλλά ανιχνεύω τα υλικά της γέννησής του.
Μέσα από αυτό το παιχνίδι με την πόλη, προσπαθώ να κατασκευάσω κρυψώνες, το περιεχόμενο των οποίων, αλλά και ο ίδιος ο τρόπος της κατασκευής τους, αντισταθμίζει τη βαρβαρότητα της αποξένωσης και τη σκληρότητα των επιβαλλόμενων τρόπων πρόσληψης και ανταπόκρισης. Με άλλα λόγια, αντιλαμβάνομαι τη φωτογραφική μου προσέγγιση στην πόλη ως μια «γραμμή φυγής» (βλ. Deleuze & Guattari, 2017· Ντελέζ & Παρνέ, 2022̇ Ντελέζ, 2025: 105), η οποία προσπαθεί να αποφύγει το κλειστό σύστημα των κυρίαρχων λόγων, που συντηρεί την πόλη ως μια συμπαγή και σκληρή δομή και που επιβάλλει μονοκατεθυντικούς και μονοσήμαντους τρόπους αλληλεπίδρασης μαζί της και να βρει/δημιουργήσει ρωγμές στο – υποτίθεται – απρόσβλητο και μη ευάλωτο σώμα της και να διαμορφώσει ριζοσπαστικές και εναλλακτικές προσεγγίσεις επικοινωνίας μαζί της.
Ο τρόπος μου, η διάθεσή μου, η αίσθησή μου προσπαθεί να εισχωρήσει μέσα, βαθιά, στην πόλη, να καταλάβει την πολλαπλότητά της, να συνδεθεί με την πολυσημία της και να δημιουργήσει μια πόλη μέσα στο σώμα της πόλης, όχι μια άλλη πόλη, αλλά μια εκδοχή της πόλης, μια αναπαράσταση της δυνητικότητας και της ετερότητάς της, εντός της οποίας μπορώ να διαφυλάξω την υβδριδικότητα που μετασχηματίζει τις σαθρές και «ραβδωτές» δομές της κατεστημένης κοινωνίας και των κυρίαρχων λόγων (βλ. Deleuze & Guattari, 2017).
Βιβλιογραφία
Deleuze, G. & Guattari, F. (2017). Καπιταλισμός και Σχιζοφρένεια 2. Χίλια Πλατώματα (Β. Πετσογιάννης, Μτφρ.). Αθήνα: Πλέθρον.
Ντελέζ, Ζ. & Παρνέ, Κ. (2022). Διάλογοι (Κ. Β. Μπούντας, Μτφρ., Δ. Τουλάτου, Επιμ.). Αθήνα: Εκκρεμές.
Ντελέζ, Ζ. (2025). Δύο καθεστώτα τρελών: Κείμενα και συνεντεύξεις 1975-1995 (Κ. Μπούντας, Μτφρ., Ντ. Λαπουζάντ, Επιμ.). Αθήνα: Εκκρεμές.
* Όλες οι εικόνες που παρατίθενται ανήκουν στον Μιχάλη Κατσιγιάννη.
** Περισσότερα για το φωτογραφικό του έργο επιστρεφθείτε την σελίδα του: https://mkatsigiannis.blogspot.com/
