Υπάρχουν στιγμές που δεν επιλέγουμε εμείς να συναντήσουμε τη βία — εκείνη βρίσκει τον τρόπο να μπει στο σπίτι μας, στην καρδιά μας, στο νευρικό μας σύστημα. Οι τελευταίες ημέρες ήταν μια τέτοια στιγμή. Ένα ηχητικό απόσπασμα που κατέγραψε τον φόβο μιας ηλικιωμένης γυναίκας άρχισε να διαδίδεται από οθόνη σε οθόνη, σαν να επρόκειτο απλώς για μια είδηση, ένα περιεχόμενο, ένα “viral”.
Κι όμως, πίσω από αυτόν τον ήχο υπήρχε η πραγματική αγωνία ενός ανθρώπου.
Και όταν άκουσα τη φωνή της, δεν μπόρεσα να μείνω ανεπηρέαστος.
Όταν η βία σε συναντά πριν προλάβεις να βάλεις όρια
Δεν ήμουν προετοιμασμένος. Πάτησα “play” από περιέργεια, από την ανάγκη “να μάθω”, από τον μηχανισμό που ενεργοποιεί η κοινωνική πίεση της ενημέρωσης.
Μα το σώμα μου αντέδρασε πριν προλάβει το μυαλό μου.
Ένα κύμα δυσφορίας ανέβηκε από το στομάχι στο στήθος.
Τα χέρια μου έσφιξαν.
Η αναπνοή μου κόπηκε για μια στιγμή.
Τα λόγια της ηλικιωμένης γυναίκας —οι ικεσίες της να μη της κάνουν κακό— δεν ήταν απλώς λέξεις. Ήταν η ωμή ενέργεια του φόβου ενός ανθρώπου που ζήτησε προστασία και δεν την έλαβε.
Και αυτή η ενέργεια μεταφέρθηκε στο σώμα μου.
Όχι επειδή το επέλεξα, αλλά επειδή κανείς δεν προστάτευσε το δικαίωμά μου να μην εκτεθώ σε κάτι τόσο τραυματικό.
Αυτό το βίωμα με τάραξε.
Και η ταραχή αυτή ήταν μια υπενθύμιση:
ο ψυχισμός μας δεν είναι φτιαγμένος για να «καταναλώνει» βία.
Όταν η ενημέρωση γίνεται εισβολή
Στην ψυχοθεραπεία συχνά μιλάμε για ασφαλή πλαίσια. Για τον χώρο στον οποίο μπορούμε να επεξεργαστούμε δύσκολες εμπειρίες χωρίς να κατακλυστούμε.
Τα ΜΜΕ όμως σπάνια λειτουργούν με αυτό το κριτήριο.
Η βία παρουσιάζεται συχνά χωρίς όρια, χωρίς φίλτρα, χωρίς σεβασμό. Η ανθρώπινη αγωνία γίνεται «ντοκουμέντο», σαν να μην ανήκει πια στην οικογένεια που πενθεί, αλλά στο κοινό που “πρέπει να πληροφορηθεί”.
Όμως η έκθεση σε ένα τέτοιο απόσπασμα δεν είναι απλώς «ενημέρωση».
Είναι ένα ψυχικό φορτίο.
Ένα βάρος που μεταφέρεται από τη στιγμή της ακρόασης στο σώμα μας, στην καθημερινότητά μας, στη συναισθηματική μας μνήμη.
Και αυτό το φορτίο δεν φεύγει εύκολα.
Η εσωτερική αναστάτωση δεν είναι υπερβολή — είναι ανθρώπινη αντίδραση
Η δυσφορία που ένιωσα —και που πολλοί άνθρωποι περιγράφουν σε παρόμοιες συνθήκες— δεν είναι ευαισθησία “παραπάνω απ’ όσο χρειάζεται”.
Είναι ένα μήνυμα.
Ένα καμπανάκι από μέσα μας που λέει:
«Αυτό δεν το αντέχω. Αυτό με πληγώνει. Αυτό δεν έπρεπε να το ακούσω.»
Το νευρικό σύστημα αντιδρά φυσιολογικά:
ενεργοποιείται ο μηχανισμός μάχης ή φυγής,
το σώμα μπερδεύεται,
η ασφάλεια διαταράσσεται,
η εμπιστοσύνη στον κόσμο μειώνεται.
Η βία που βλέπουμε ή ακούμε, ακόμα κι αν δεν στρέφεται σε εμάς, αποτυπώνεται μέσα μας.
Φτιάχνει έναν ψυχικό θόρυβο που δύσκολα σβήνει.
Προστασία δεν σημαίνει άγνοια — σημαίνει σεβασμό προς τον ψυχισμό μας
Είναι σημαντικό να αναγνωρίζουμε πως έχουμε δικαίωμα:
να μην εκτίθεται η ψυχή μας σε υλικό που ξεπερνά τα όριά της,
να επιλέγουμε τι επιτρέπουμε να μπει στον εσωτερικό μας χώρο,
να σταματάμε την αναπαραγωγή της βίας,
να λέμε «όχι» ακόμη και όταν όλη η κοινωνία αναζητά το σοκ.
Ο ψυχισμός δεν χρειάζεται κάθε λεπτομέρεια για να είναι ενημερωμένος.
Χρειάζεται όρια.
Χρειάζεται φροντίδα.
Χρειάζεται προστασία.
Γράφοντας αυτό το κείμενο, νιώθω σαν να παίρνω πίσω ένα μικρό κομμάτι ελέγχου που έχασα εκείνη τη στιγμή που άκουσα το ηχητικό. Κι ίσως αυτό είναι το πιο σημαντικό μάθημα: ότι ο ψυχισμός μας δεν είναι απέραντος, δεν είναι απρόσβλητος, δεν είναι υποχρεωμένος να αντέχει τα πάντα.
Έχουμε το δικαίωμα να προστατεύουμε τον εαυτό μας από εικόνες και ήχους που δεν γεννήθηκαν για να τους βλέπουμε και να τους ακούμε, αλλά για να τους σεβόμαστε.
Η ανθρώπινη τραγωδία δεν είναι θέαμα.
Και κάθε φορά που ακούμε το σώμα μας και του δίνουμε χώρο να αναπνεύσει, κάνουμε μια βαθιά, θεραπευτική πράξη:
επιτρέπουμε στην ανθρωπιά μας να παραμείνει άθικτη μέσα σε έναν κόσμο που συχνά την ξεχνά.
*Γράφει ο Νίκος Τσιλιβαράκος
Κοινωνικός Λειτουργός, Ειδικευόμενος Δραματοθεραπευτής – Ψυχοθεραπευτής, Σύμβουλος Επικοινωνίας και Επαγγελματικού Προσανατολισμού, Συγγραφέας, Μέλος του Συνδέσμου Κοινωνικών Λειτουργών Ελλάδας, Μέλος της Πανελλήνιας Επαγγελματικής Ένωσης Δραματοθεραπευτών – Παιγνιοθεραπευτών.
