Ο ποιητικός κόσμος του Καζάση Λεωνίδα |Β’ Μέρος

Κείμενα ανησυχίας

Γράφει η Μαρία Πανούτσου

Μέρος β’

Ο ποιητικός κόσμος του Καζάση Λεωνίδα

ΤΟ ΡΆΓΙΣΜΑ

ή  όταν η ποίηση μετουσιώνεται σε μορφή 

   Λίγα Λόγια

Στο πρώτο μέρος αυτού του μικρού αφιερώματος στον ποιητή Καζάση Λεωνίδα με τίτλο

Καζάσης Λεωνίδας: Ένας Έλληνας ποιητής του 20ου και του 21ου αιώνα

Καζάσης Λεωνίδας: Ένας Έλληνας ποιητής του 20ου και του 21ου αιώνα

επικεντρώθηκα στην ποίησή του, κάνοντας γνωστό το ποιητικό του σύμπαν, σε όσους ακόμη δεν το γνωρίζουν. Ποίηση που σε αγγίζει βαθιά και σε καλεί να την αγγίξεις και εσύ.

(Ι)
Στης νύχτας τις ακαταλάγιαστες σιγές,
που τ΄άστρα ειρωνεύονται την απειλή του μαύρου,
πέννες χαράζουν επιθυμίες αθώπευτες,
ουλές ανεξίτηλες του λάβρου.
Τα χέρια αρωγοί πάλι,
την πέννα σφιχτά σέρνοντας,
την νόηση αυνανίζουν.

(ΙΙ)
Σύννεφο, όμβρος
αιδοιολείκτες αίσθησης
το πνεύμα νοτίζουν,
αφές, φθόγγοι υποτονικοί
κλίνες δονούν,
η γυμνότης προσφέρεται!
Γυναίκα εξέρχεται από την κάμαρα
στις μύτες των ποδιών,
την νομιμότητα μην αφυπνήσει.

Λεωνίδας Καζάσης | ΙΙ ποιήματα

Στο δεύτερο μέρος επικεντρώνομαι στην πολιτική διάσταση που έχει η γραφή του και εκεί που φαίνεται καθαρά αυτό είναι στα πεζά – αυτοβιογραφικά του κείμενα καθώς και στα σχόλια που επιμελώς αναρτά με σκοπό την εκδήλωση και έκφραση των απόψεών του μαζί με μια ενδιαφέρουσα προσέγγιση στο έργο όσων σχολιάζει. Θα πρέπει να ανατρέξετε στα κείμενα αυτά.

Για να μιλήσουμε για έναν ποιητή που λειτουργεί και εκφράζεται στο σήμερα και η ποίηση του περιέχει αντι – συμβατικά στοιχεία θα πρέπει να ορίσουμε τι σημαίνει αντισυμβατική ποίηση και γραφή και στην συνέχεια να δούμε ποιοι ποιητές πριν από αυτόν, είχαν αφήσει την παρακαταθήκη τους σε αυτό το είδος ποίησης. Οι πολιτικοκοινωνικές απόψεις του ποιητή θα φανούν καθαρά από τα δύο κείμενα που θα παραθέσω.

Για μια ευρύτερη μελέτη σας δίνω την προσωπική του σελίδα

https://leonidaskazasis.blogspot.com/  και σας προτείνω και ένα αριθμό ιστοσελίδων λογοτεχνίας όπως το poiein, tokoskino, εξιτήριον, staxtes, fractal, που περιέχουν έργο του ποιητή.

Δεν επιδιώκω να γράψω μια διατριβή για  την αντισυμβατική ποίηση και να περιέχεται στο αφιέρωμα αυτό, αλλά να δώσω μια πρώτη αίσθηση των ποιητών που δεν ανήκουν σε σχολές ακριβώς γιατί πορεύτηκαν μόνοι και ενάντια στην σύμβαση μιας ζωής που έχουμε αποδεχτεί όχι πάντα χωρίς ένα μεγάλο τίμημα ζωής.

Η αντισυμβατική ποίηση να ενοχλεί, να ταράζει, να ξυπνά.

Τα χαρακτηριστικά της αντι-συμβατικής ποίησης (ιδίως στη νεοελληνική μεταπολεμική γραφή) είναι κυρίως η στάση απέναντι στη γλώσσα, την κοινωνία και το πως αντιμετωπίζουν την ίδια τους την ζωή. Και πιο συγκεκριμένα το είδος της ποίησης αυτής, δηλώνει άρνηση της  ωραίας ποίησης.- Ο λόγος μπορεί και συνήθως είναι, σκληρός- κοφτός -ανοίκειος. Επιδιώκει ρήξη με τις παραδοσιακές μορφές. Και έτσι έχουμε ελεύθερο στίχο ή σπασμένη σύνταξη, απουσία μέτρου και ομοιοκαταληξίας, ασυνέχεια, αποσπασματικότητα. Η ποίηση ή το πεζό γίνεται πράξη αντίστασης. Μια καταγγελία εξουσίας ιδεολογιών, θεσμών. Ο ποιητής, ο συγγραφέας δείχνει καθαρά την πολιτική ή τη υπαρξιακή του ανυπακοή. Έχουμε μια διαφοροποίηση από τον ήρωα ποιητή, τον προφήτη ή τον εθνικό ποιητή και στην θέση του έχουμε τον εξεγερμένο περιθωριακό παρία -ποιητή.

Η γλώσσα συχνά μπορεί να μοιάζει με γλώσσα όχι καλά δουλεμένη. Η ειρωνεία, η φθορά, η μοναξιά, ο θάνατος, το αδιέξοδο, μια σκοτεινή πλευρά της ζωής είναι κυρίαρχα στο περιεχόμενό της.

Βέβαια, σε όλα αυτά υπάρχει η δοσολογία, η επιλογή, αλλά και η ανατροπή, με πάντα πρωταρχικό στοιχείο τα δακτυλικά αποτυπώματα της ψυχής και της προσωπικότητας του ποιητή. Οι ποιητές που ανήκουν σε αυτό το είδος απορρίπτουν σχολές και ετικέτες, δεν ανήκουν σε ρεύματα και η πορεία τους είναι κυρίως μοναχική. Συχνά τους ανακαλύπτουμε μετά τον θάνατό τους.

Άλλοτε η ποίηση είναι πολύ απλή στην κατανόηση, άλλοτε πάλι δεν προσφέρεται για άμεση ερμηνεία. Ο αναγνώστης, και στις δύο περιπτώσεις —όπως σε κάθε έργο ποίησης, πεζογραφίας ή άλλου είδους λογοτεχνίας— χρειάζεται τη συμμετοχή του και όχι μια παθητική ανάγνωση.

 Ποιοι βασικοί ποιητές έχουν υπηρετήσει το είδος αυτό με το έργο τους.

Ο Μιχάλης Κατσαρός είναι ένας ιδιαίτερος και ριζοσπαστικός ποιητής της νεοελληνικής ποίησης. Στέκεται εκτός λογοτεχνικών “στρατοπέδων”, βαθιά αντισυμβατικός. Ο Κατσαρός εκπροσωπεί, την άρνηση της εξουσίας. την εξέγερση του ατόμου απέναντι σε κράτος, ιδεολογίες, θεσμούς, την ελευθερία της συνείδησης. Επίσης οι: Θωμάς Γκόρπας, Νίκος Καρούζος, Λευτέρης Πούλιος ολοκληρώνουν μια μικρή ομάδα καθαρά ριζοσπαστικών ποιητών.

Ξαναγυρνώ στον Λεωνίδα Καζάση με δυο κείμενα πιστεύω χαρακτηριστικά.

Λεωνίδας Καζάσης|Τι είναι οι πατρίδες μας; Μην είναι τα αίματα που στιλβοστάζουν;

Πρώτο  Κείμενο

Τι είναι οι πατρίδες μας; Μην είναι τα αίματα που στιλβοστάζουν;

Πατρίς εκ του πάτριος. Πατρίς είναι το θηλυκό του πάτριος.
Πάτριος σημαίνει προγονικός, πατροπαράδοτος, άρα έχει συνάφεια με τον πατριάρχη και τους πατέρες∙ επομένως και με την πατριαρχία.
Πατριάρχης είναι ο αρχηγός πατριάς, γένους. Πατριά είναι το γενεαλογικό δένδρο, η γενιά από τον πατέρα. Η πατρίδα-πόλη-κράτος αντιπροσωπεύει την καταγωγή των ανθρώπων στην πιο εξελικτική μορφή των γενών, των φυλών, καθώς και τον τόπο (χώρο) γέννησης με όλα τα συμπαρομαρτούντα (ιδιαιτερότητες). Ήθη-έθιμα, θρησκείες που διακρίνουν τις φυλές, τα γένη, τις κατοπινές πατρίδες.

Όπως γνωρίζουμε, και οι φυλές, τα γένη με τους αρχηγούς τους, φύλαρχους, γενάρχες-πατριάρχες έκαναν πολέμους μεταξύ τους, για την επέκταση της γης τους, που εσήμαινε, περισσότερα υλικά αγαθά. Για να τιμήσουν οι άνθρωποι τους προγόνους τους πατριάρχες, όχι μόνο διατήρησαν το έθιμο των πολέμων, αλλά το τελειοποίησαν, κάνοντας αυτό πιο εξολοθρευτικό. Είμαι Έλλην το καυχώμαι! Είμαι Ιάπωνας επίσης το καυχώμαι, και σαν επίσημο κράτος της Ιαπωνίας (όπως ο Γάλλος ιστορικός, Marc Ferro, αναφέρει), γράφω στα σχολικά βιβλία ιστορίας, ότι οι Ιάπωνες είναι ανώτερη, αμιγής φυλή, ενώ οι Κινέζοι, οι Μογγόλοι, οι Κορεάτες είναι κατώτερες φυλές! Και όταν ο δειγματοληπτικός έλεγχος D.N.A που ως ιαπωνικό κράτος πραγματοποιώ, αποκαλύπτει ότι οι Ιάπωνες προέρχονται από Κινέζους, Μογγόλους , Κορεάτες, τότε αναγκάζομαι, να διορθώσω τα βιβλία ιστορίας.

Όπως φαίνεται, δεν έχουν το χάρισμα του σοβινισμού μόνο οι ‘Eλληνες ως μη βάρβαροι, οι εβραίοι ως περιούσιος λαός, οι Γερμανοί ως άριοι! το έχουν και άλλοι λαοί, αν όχι όλοι. Η καταγωγή των ανθρώπων ή του κάθε ανθρώπου, καθώς και ο χώρος-τόπος γέννησης, διαμονής του έχουν την σημασία τους, γιατί εισάγουν στοιχεία στην ιδιοσυστασία μας, τα οποία αργότερα θα αιτιολογήσουν μέρος των συμπεριφορών στην σύντομη πορεία μας. Αναπόφευκτα, είμαστε συναισθηματικά δεμένοι με τον χώρο στον οποίο βιώνουμε, αλλά και με τους ανθρώπους με τους οποίους συνυπάρχουμε στον χώρο-τόπο αυτόν, όπως θα μπορούσαμε, να ήμασταν δεμένοι με κάθε τόπο και τους ανθρώπους του, εάν και όταν βρισκόμασταν σε αυτόν, όπως οι Έλληνες της Αμερικής, της Γερμανίας, της Αυστραλίας, της Σουηδίας, του Καναδά άφησαν εκεί, πολλοί από αυτούς, παιδιά, εγγόνια, περιουσίες.

Οι έννοιες του χώρου-τόπου μαζί με την προέλευση, γένος, φυλή δικαιολογούν την μισαλλοδοξία, την μανιοκαταδιωκτική έπαρση μεταξύ των ανθρώπων; Δικαιολογούν την συγκρότηση σωμάτων ενόπλων, εκπαιδευμένων, μισθοφόρων φονιάδων, οι οποίοι είναι πρόθυμοι, να εκτελέσουν οποιαδήποτε τρομακτική διαστροφή-διαταγή των ανωτέρων τους, πολιτικών, κεφαλαιοκρατών (που πάντα οι λαοί στηρίζουν) προϊσταμένων τους; Οι θεσμοί του στρατού, της αστυνομίας (που απαιτούν την ύπαρξη της εγκληματικής πολεμικής βιομηχανίας) αποτελούν ντροπή! Αίσχος στο προικισμένο με νόηση-κριτική συνείδηση ανθρώπινο είδος!

Η ευνουχία, ο αυταρχισμός, η βία, η στρατοκρατία (μιλιταρισμός) εμπεριέχουν, ως προϋπάρχουσες, τον ναζισμό, τον φασισμό και όχι ο ναζισμός και ο φασισμός αυτές.
Η ευνουχία, ο αυταρχισμός, η βία, ο μιλιταρισμός, δηλαδή οι μάνες του φασισμού, του ναζισμού υπάρχουν σε κάθε πατρίδα. Αγαπημένη μου πατρίδα που τόσο με υπονόμευσες! Δεν υπάρχουν εχέφρονες, δημοκράτες αξιωματικοί, και γενικά, δεν υπάρχουν ισορροπημένοι ένστολοι! Όσοι καλλιεργούν αυτόν τον μύθο, κάτι φιλελεύθεροι-σοσιαλδημοκράτες και μαρξιστές είναι οι πιο επικίνδυνοι (ως ύπουλοι), εχθροί της απελευθέρωσης των ανθρώπων από τα ίδια τα δεσμά τους, πολύ πιο επικίνδυνοι από τους φασίστες, τους ναζί, οι οποίοι με την ανυπόκριτη διαστροφή τους εκθέτουν, αποκαλύπτοντας το πραγματικό πρόσωπο της οικογένειας, των σπουδών, της καριέρας, της κοινωνικής ανόδου, της επιχείρησης, του κινήτρου του κέρδους, της θρησκείας.

Ανέφερα τις βάσεις στις οποίες στηρίζονται και τα δημοκρατικά-σοσιαλιστικά κράτη-πατρίδες, και όχι μόνο ο φασισμός και ο ναζισμός` γι’ αυτό δεν ωφελεί, να ασχολείται κανείς με τους απροκάλυπτους φασίστες, πριν ξεκαθαρίσει το τοπίο από τα αδέρφια τους, τους ύπουλους, τριπλοπρόσωπους εχθρούς της αμφισβήτησης και του προτάγματος προς την ελευθερία, οι οποίοι πείθουν με το ευτελές προσωπείο τους τους ανθρώπους που απεκδυόμενοι των ευθυνών τους, βολεύονται, να πείθονται, ότι μπορούν, να υπάρξουν δίκαιοι, ευγενικοί επιχειρηματίες με σώας τας φρένας, δίκαιοι-ηθικοί δικαστές, ότι μπορούν να υπάρξουν υγιείς ένστολοι και όχι ψυχασθενείς-σαδιστές, όπως η αντιπροσωπευτική δημοκρατία των κοινοβουλίων, τους εκπαιδεύει, να γίνουν, δηλαδή μπορεί να υπάρξει καλύτερη εκδοχή ενός αιμοβόρου, καταστροφικού, εκμεταλλευτικού συστήματος που δυστυχώς καταδεικνύει την ψυχοπνευματική ασθένεια των ανθρώπων που το στηρίζουν.

Και βέβαια ο πατριωτισμός είναι φασισμός! Είναι ναζισμός!
Και βέβαια οι πατριώτες είναι φασίστες! Είναι ναζί!
Ο φασισμός, ο ναζισμός προέρχονται και εκκολάπτονται από τις διαχρονικές αξίες-ιδανικά των ανθρώπων και εμπεριέχονται σε αυτά. Όρα εκπαίδευση υποβρυχίων καταστροφών με εικονικούς, μέχρι χασίματος των αισθήσεων, πνιγμούς! Όρα εκπαίδευση καταδρομών, πεζοναυτών, αλεξιπτωτιστών!
Άκου τις κραυγές των στρατιωτών του λαού στις παρελάσεις!
Κραυγές παρανοϊκού μίσους για τον άλλον, κραυγές που για αίμα διψούν!
Αλλά χειροκροτούνται από τους νοικοκυραίους πολίτες που παρίστανται με τα παιδιά τους, πολλοί δε από αυτούς ζητωκραυγάζουν! (Aλλά δεν τολμούν να μιλήσουν για την συνουσία, ενοχοποιώντας την μάλιστα στις συνειδήσεις των παιδιών τους, ευνουχίζοντάς τα! Η Μακεδονία είναι ελληνική, εκεί κατάντησαν την ηθική)!

Εις το όνομα των πατρίδων διαπράχθηκαν, διαπράττονται και θα διαπραχθούν οι πιο φρικαλέες, μαζικές εξολοθρεύσεις για την δημιουργία νέων αγορών και την ενδυνάμωσή τους! Αλλά ο Χίτλερ, ο Γκαίμπελς, ο Χίμλερ, ο Μουσολίνι ήταν οι κακοί! Ήταν οι φονιάδες! Ήταν τα διεστραμμένα μυαλά! Μόνο αυτοί!
Αυτοί που απεργάσθηκαν την άνοδό τους στην εξουσία και εκείνοι που τους ψήφισαν, εξουσιοδοτώντας τους, θα μένουν πάντα στο απυρόβλητο!
Ο Τσώρτσιλ, ο Ρούσβελτ, ο Τσάμπερλεν, ο Στάλιν, ο Τρούμαν, ο ντε Γκώλ, ο Μάο, ο Λένιν, ο Τρότσκι, ο Κένεντι, ο Αντρεότι, ο Μιτεράν, ο Χέλμουτ Σμίτ με τα λευκά κελιά, πέρασαν στην ιστορία σαν κάτι διαφορετικό από τους διεστραμμένους δολοφόνους, τους φασίστες, τους ναζί!
Οι αγκαλιές των μητέρων πατρίδων σας, με πυρηνικές φλόγες θα σας ζώσουν!

Τα βιώματά σας,
των παιδιών σας τα αίματα
δεν σας έπεισαν·
ούτε η γνώση στα σχολειά
που κι οι φτωχοί απέκτησαν·
ούτε της τεχνολογίας σας η πληροφόρηση σας προβλημάτισε.
Χτύπα απότοκο! Χτύπα στιγμή!
Άνεμε τσάκισε τους αμετανόητα δυστυχισμένους!

«Πάσα γη πατρίς ην, εξαίρετος δ’ ουδεμία!» :έλεγε ο Διογένης ο κυνικός εκ Σινώπης Πόντου. Και ο μαρξιστής ιστορικός, Γιάννης Κορδάτος, στο βιβλίο του: «Ιστορία της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας», διατείνεται ότι οι ιδέες των κυνικών, ήταν ιδέες και θεωρίες μερικών χρεοκοπημένων και ξεπερασμένων, που από την δική τους κατάντια ήθελαν, όχι μόνο να δικαιολογήσουν τον αλητισμό τους, αλλά και να κάνουν όλο τον κόσμο ένα κοπάδι που να ζει φυσική ζωή. Ασφαλώς και δεν εναποθέτω ελπίδες στους λούμπεν (αν ο Διογένης και οι άλλοι κυνικοί, μπορούν, λούμπεν να θεωρηθούν) όμως ο διεθνισμός, η ολιγάρκεια, η αυτάρκεια, η δίκαιη κατανομή των υλικών αγαθών (παρακάμπτοντας την κερδοσκοπική αγορά) η κατάργηση της ιδιοκτησίας στον έρωτα, η φυσική ζωή είναι σπόροι που, εάν ποτέ ριχτούν στο εσώτερο ενδιαίτημα των ανθρώπων, θα αποδώσουν έναν καλύτερο κόσμο.

Και ένα ακόμη κείμενο του Καζάση Λεωνίδα. 

Αναζητώντας τον Απόλλωνα

Οπωσδήποτε υπάρχουν και θα υπάρχουν αντιφάσεις και μάλιστα εξουθενωτικές. Τις έζησα, τις ζω, και δυστυχώς, θα με συνοδεύουν, μέχρι να φύγω. Δεν τις επέλεξα (τουλάχιστον συνειδητά), και πάντα προσπαθούσα, να τις αμβλύνω, περιορίζοντάς τες, ακόμη και (ουτοπικά) ξεδιαλύνοντας κάποιες από αυτές.

Η διάθεση – σκέψη μου για απλούστευση – ευκολία, αρμονία, ευχαρίστηση διείπε· καθόρισε την πορεία μου, προσπαθώντας, να αποφύγω τους φόβους του Θεού, του θανάτου, τις θλίψεις της ψυχής, τους πόνους του σώματος, τις φιλοδοξίες που ξεπερνούν το φυσικό μέτρο (τις άλογες).

Γνωρίζοντας το διονυσιακό, το οποίο επιδιώκει μια ζωή καταδικασμένη στους κλυδωνισμούς της δίνης, νοιώθοντας ηδονή (όπως ο Νίτσε στη Γέννηση της τραγωδίας παρουσιάζει), αφαιρώ από αυτό τις ερωτικές απολαύσεις, τις οποίες ουδέποτε είδα σαν πάθη, σαν κραιπάλη (όπως από τη Γέννηση της τραγωδίας αντιμετωπίζονται), αλλά σαν φυσική συνέπεια, η οποία μάλιστα θα συμβάλλει στην αρμονία, στη γαλήνη, στην εγκράτεια, στη συσπείρωση των ανθρώπων, και τις οποίες δεν χαρίζω (όπως ο Νίτσε), στην άξεστη τραχύτητα, στην ασωτία του Διονύσου, που με εξωθεί!

Γνωρίζοντας το διονυσιακό, με ηδονικά μυρωδικά τον Απόλλωνα αναζητώ!

Αισθάνομαι, διαισθάνομαι ότι όσα ανέφερα πιο πάνω, ενέχουν δέσμευση – περιορισμό, ίσως και την αυθαιρεσία της επιβολής, όμως δεν μπορούμε, να είμαστε παντού, να τα θέλουμε όλα, αμφιβάλλοντας! Που σημαίνει, που σηματοδοτεί τη στασιμότητα της συναίνεσης!

Η μάχαιρα της επιλογής αναπότρεπτα ρήξεις εγκυμονεί!

Κάποιος Αλεξανδρινός έγραψε: «Σε μερικούς ανθρώπους, έρχεται μια μέρα, που πρέπει το μεγάλο ναι ή το μεγάλο όχι να πούνε».

Κάλλιο η πλήξη της ευτυχίας, παρά η αέναη φωτιά!

Αν και η μέγιστη ευτυχία
κορεσμό δημιουργεί,
η αέναη δυστυχία
από που αντλεί αντοχή;

Οι πολιτισμένοι κατόρθωσαν να απολαμβάνουν την οδύνη!
Αν η αλγολαγνεία, έγινε, πράγματι, φύση των ανθρώπων, τότε μετά χαράς δηλώνω κύων, γλάρος, τίγρης, βόας, και δεν ξέρω τι άλλο από το ζωικό βασίλειο, που από ό,τι γνωρίζουμε, αναγκάζεται λόγω αναζήτησης τροφής, να αλληλοεξοντώνεται. Αλλά, αν και στο ζωικό βασίλειο, έχει θέση η αλγολαγνεία, τότε δεν ξέρω τι ον είμαι.
Εκείνο που γνωρίζω, είναι: η αφοσίωσή μου στις ευχαριστήσεις της ευγένειας, της αρμονίας, της γαλήνης και της αγκαλιάς.
Πάντα απλοϊκός θα μοιάζω, εις την έξιν, της αλγηδόνος έλξεως!

Λεωνίδας Καζάσης [Αναζητώντας τον Απόλλωνα]

                                  Η ιδιαιτερότητα του Λεωνίδα Καζάση

Έρως  Ανίκατε  Μάχαν

Η ιδιαιτερότητα του Λεωνίδα Καζάση έγκειται στο γεγονός ότι, παρότι η γραφή του εγγράφεται στη μη συμβατική ποιητική και ευρύτερα στη ριζοσπαστική σκέψη, η ποίησή του διατηρεί έναν έντονα λυρικό χαρακτήρα, με εμφανείς αναφορές και βαθιές ρίζες στην ελληνική λυρική παράδοση. Η σύνδεση αυτή μεταξύ παράδοσης και ανατροπής- μοντερνισμού, αποτελεί βασικό γνώρισμα της ποιητικής του ταυτότητας.

Παράλληλα, το πεζογραφικό του έργο κινείται στο μεταίχμιο του ρεαλισμού και του υπερρεαλισμού, χωρίς να απομακρύνεται από μια σταθερά αντισυμβατική στάση απέναντι στη γραφή και την πραγματικότητα. Η ιδιαιτερότητά του γίνεται ακόμη πιο αισθητή μέσα από τη συστηματική εστίασή του στο ερωτικό στοιχείο, το οποίο δεν λειτουργεί απλώς ως θεματικός άξονας, αλλά ως εφαλτήριο για την αναζήτηση μιας ριζικής κοινωνικής μεταβολής.

Η επιλογή αυτή, αν και επιδέχεται αμφισβήτηση, συνδέεται ουσιαστικά με τα ιδεολογικά και υπαρξιακά αιτήματα της γενιάς του ’60, η οποία επιδίωξε να διαμορφώσει μια πιο δίκαιη και ανθρωποκεντρική πρόσληψη της ζωής. Ωστόσο, η προοπτική αυτή φαίνεται να υποχωρεί, καθώς το κατεστημένο της εποχής επιχείρησε, ήδη από τη δεκαετία του ’60, μια αναδίπλωση που οδήγησε σε παλινδρομήσεις.

Η ριζική ανασύνταξη του ίδιου μηχανισμού κατά τις δεκαετίες του ’70 και του ’80 αλλά κυρίως το ’90 επέφερε νέες μορφές ελέγχου, οι οποίες, υπό το πρόσχημα της ελευθερίας, οδήγησαν τελικά στη δέσμευση του ατόμου.

Οι αντιφάσεις για τις οποίες μιλάει ο Λεωνίδας Καζάσης στο δεύτερο κείμενο συνιστούν αναπόσπαστο στοιχείο της ύπαρξης και δεν αίρονται, παρά μόνο βιώνονται και, όσο είναι δυνατό, αμβλύνονται. Αν ερμηνεύσω το πιστεύω του, η επιδίωξη της απλούστευσης, της αρμονίας και της ηδονής δεν αποτελεί φυγή, αλλά συνειδητή ηθική στάση απέναντι στους φόβους, τις οδύνες και τις άλογες φιλοδοξίες που υπερβαίνουν το φυσικό μέτρο.

Το διονυσιακό αναγνωρίζεται ως δύναμη ζωής, απογυμνωμένη όμως από την αυτοκαταστροφική της εκδοχή. Η ερωτική απόλαυση δεν νοείται ως πάθος ή κραιπάλη, αλλά ως φυσική συνθήκη που δύναται να υπηρετήσει τη γαλήνη, την εγκράτεια και τη συνοχή. Έτσι, ο Διόνυσος δεν αναιρεί τον Απόλλωνα, αλλά λειτουργεί ως οδός προς το μέτρο και τη μορφή.

Η επίγνωση ότι κάθε επιλογή συνεπάγεται δέσμευση δεν αναιρεί την ελευθερία· αντιθέτως, την καθιστά ουσιαστική, καθώς η απόλυτη αμφιβολία δεν οδηγεί στην ελευθερία, αλλά στη στασιμότητα.

Οι απόψεις του Λεωνίδα Καζάση μού θύμισαν την τέχνη του Ούγγρου σκηνοθέτη Béla Tarr, τον οποίο θεωρώ έναν από τους σπουδαιότερους κινηματογραφιστές. Δεν προσφέρει παρηγοριά, δεν βασίζεται στην εικόνα, αλλά σε μια αδιαμεσολάβητη, σκληρή και άχρονη πραγματικότητα: χωρίς ιστορία, χωρίς τόπο, μόνο με τον χρόνο και με τον άνθρωπο να βιώνει τον αναγκαστικό Γολγοθά που του έχει επιβληθεί. Έτσι και ο Καζάσης προκαλεί· μιλά σκληρά, αλλά με γνήσιο λόγο, και επιμένει —θα επιμείνει μέχρι το τέλος.

Συνειρμικά, ολοκληρώνω σιγά σιγά αυτό το αφιέρωμα — ουσιαστικά ένα προσωπικό μου πλησίασμα — στο έργο του Λεωνίδα Καζάση, με ένα ποίημα της Σαπφούς.

Σαπφώ

φαίνεταί μοι κῆνος ἴσος θέοισιν
ἔμμεν’ ὤνηρ ὄττις ἐνάντιός τοι
ἰσδάνει καὶ πλάσιον ἆδυ φωνεί-
σας ὐπακούει

καὶ γελαίσας ἰμέροεν, τό μ’ ἦ μὰν
καρδίαν ἐν στήθεσιν ἐπτόαισεν·
ὠς γὰρ ἔς σ’ ἴδω βρόχε’, ὤς με φώναι-
σ’ οὐδ’ ἒν ἔτ’ εἴκει,

ἀλλὰ κὰμ μὲν γλῶσσα †ἔαγε†, λέπτον
δ’ αὔτικα χρῶι πῦρ ὐπαδεδρόμηκεν,
ὀππάτεσσι δ’ οὐδ’ ἒν ὄρημμ’, ἐπιρρόμβει-
σι δ’ ἄκουαι,

κὰδ δέ μ’ ἴδρως κακχέεται, τρόμος δὲ
παῖσαν ἄγρει, χλωροτέρα δὲ ποίας
ἔμμι, τεθνάκην δ’ ὀλίγω ’πιδεύης
φαίνομ’ ἔμ’ αὔτᾳ.

Σαπφώ

Μου φαίνεται ίσος με θεό
εκείνος ο άντρας
που κάθεται απέναντί σου
και από κοντά ακούει
τη γλυκιά σου φωνή
και το ποθητό σου γέλιο·

αυτά που, αλήθεια,
ταράζουν την καρδιά μου στο στήθος.
Γιατί μόλις σε αντικρίσω, έστω και για λίγο,
η φωνή μου χάνεται,
η γλώσσα μου σπάει,

μια λεπτή φωτιά τρέχει κάτω απ’ το δέρμα μου,
τα μάτια μου δεν βλέπουν πια τίποτα,
τα αυτιά μου βουίζουν,
ιδρώτας με λούζει,

τρέμουλο με κυριεύει ολόκληρη,
πιο χλωμή κι από χορτάρι γίνομαι,
κι αισθάνομαι πως λίγο ακόμα
και θα πεθάνω.

Η Σαπφώ περιγράφει τον έρωτα ως σωματικό και ψυχικό σεισμό: απώλεια φωνής, τρέμουλο, φωτιά στο σώμα, αποσύνθεση του εγώ. Ο έρωτας δεν εξιδανικεύεται· βιώνεται ως οριακή, σχεδόν αφανιστική εμπειρία, αλλά απολύτως αληθινή.

Πιστεύω πως αυτό οφείλεται, εν μέρει, στο φύλο της ποιήτριας. Παρατηρώντας τη γυναικεία ερωτική ποίηση, συχνά διακρίνει κανείς μια μελαγχολία και μια σχεδόν άρνηση της ίδιας της επιθυμίας, εξαιτίας της θέσης της γυναίκας στην κοινωνία — ακόμη και στον δυτικό κόσμο. Πέρα όμως από αυτό το κοινωνικό γεγονός, η ίδια η ερωτική εμπειρία διαφέρει στον άνδρα και στη γυναίκα.

Ας θυμηθούμε τον Τειρεσία, τον μάντη του αρχαίου κόσμου, ο οποίος, έχοντας βιώσει και τα δύο φύλα, είχε αναφερθεί στη διαφορά της ηδονής σε καθένα από αυτά.

Ο Λεωνίδας Καζάσης, αντίθετα από τη Σαπφώ, επιδιώκει το απολλώνιο φως να περιφρουρεί τον έρωτα, μετατρέποντάς τον σε ήπιο, ειρηνικό και αναγκαίο στοιχείο για μια ζωή δίκαιη, εναρμονισμένη με τη φύση.

Ο έρωτας, απαλλαγμένος από κοινωνικούς περιορισμούς, αποκτά κοινωνική διάσταση, προάγοντας μια πιο δίκαιη και ισότιμη συνύπαρξη· κάτι που προσωπικά θα χαρακτήριζα ουτοπικό. Ωστόσο, ο «ελεύθερος έρωτας», ως αίτημα προσωπικής και ψυχικής απελευθέρωσης, υπήρξε ένα ισχυρό ρεύμα σκέψης και κοινωνικής πρακτικής στον 20ό αιώνα, συνδεδεμένο με τη φιλοσοφία, την ψυχολογία, τον φεμινισμό και την πολιτική ριζοσπαστικότητα. Σημαντικές μορφές που τον στοχάστηκαν και, άμεσα ή έμμεσα, τον υποστήριξαν ήταν οι Βίλχελμ Ράιχ, Σίγκμουντ Φρόιντ, Μάργκαρετ Σάνγκερ, Γερτρούδη Στάιν, Έριχ Φρομ, Μαξ Φρίντμαν, Κέιτ Μίλετ, Σουλαμίθ Φάιερστοουν, καθώς και —στον ελληνικό χώρο— η Λόλα Αναγνωστάκη και ο Γιώργος Χειμωνάς.

Ποιο ριζοσπαστικός από όλους υπήρξε ο Βίλχελμ Ράιχ ο οποίος πολεμήθηκε, έντονα από το σύστημα, σε επιστημονικό και σε πολιτικό επίπεδο γιατί αμφισβήτησε τις αντιλήψεις της εποχής του, όπως τη συμβατική ψυχανάλυση, την κοινωνική ηθική, την πολιτική εξουσία και τη σεξουαλική καταπίεση, έτσι απομονώθηκε επιστημονικά, διαγράφηκε από την ψυχαναλυτική κοινότητα, διώχθηκε πολιτικά, πρώτα στην Ευρώπη και αργότερα στις ΗΠΑ, λογοκρίθηκαν και αργότερα καταστράφηκαν έργα του, και τελικά φυλακίστηκε και εκεί και πέθανε*.

 Ο Καζάσης Λεωνίδας πιστεύει πως ο ελεύθερος έρωτας επιτρέπει στους ανθρώπους να εξερευνήσουν τα συναισθήματά τους χωρίς επιβεβλημένους κοινωνικούς φραγμούς. Ωστόσο, προϋποθέτει ειλικρίνεια και υπευθυνότητα, ώστε να αποφεύγονται οι συγκρούσεις και ο ψυχικός πόνος. Τελικά, η αξία του δεν είναι δεδομένη, αλλά εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο βιώνεται και από τον βαθμό του αμοιβαίου σεβασμού.

Το έργο του Λεωνίδα Καζάση αποτελεί μια ελπίδα, ένα άνοιγμα προς έναν κόσμο φωτεινό και χρωματιστό. Η αξία του έγκειται στο ότι ο ίδιος το εντάσσει σε μια επανάσταση — όχι εξέγερση, αλλά μια συνειδητή επανάσταση της ζωής, την οποία έχει ο ίδιος υιοθετήσει και προτείνει

Είτε μέσα από ΤΗΝ ΓΡΑΦΉ του, ποίηση – πεζό είτε μέσα από την παρουσία του και τη συνύπαρξή του με άλλους ανθρώπους, έχουμε ωφεληθεί· διότι το ακαταμάχητο σύστημα που μας υποτάσσει σε μια ατέρμονη επανάληψη χωρίς προοπτική —για το μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού του πλανήτη— ραγίζει. Και αυτό το ράγισμα είναι μια υπόσχεση για μια πιθανή αλλαγή προς όφελος του ανθρώπου.

Και στο πρώτο και τώρα στο δεύτερο αφιέρωμα θέτω πάλι την ερώτηση:  

Τι είναι πιο όμορφο να διαβάσετε το έργο του ή να τον συναντήσετε;

Σας προτείνω και τα δύο.

Πριν αποχαιρετήσετε το  αφιέρωμα επισκεφτείτε τις εξής σελίδες που θα ολοκληρώσουν την προσέγγισή μου και  θα συμπληρώσουν την δική  σας γνώση.

«Εδραίωση συνείδησης, επανάσταση όχι εξέγερση» (γράφει ο Λεωνίδας Καζάσης)

«Εδραίωση συνείδησης, επανάσταση όχι εξέγερση» (γράφει ο Λεωνίδας Καζάσης)

Καδμεία νίκη Γράφει ο Λεωνίδας Καζάσης

Είτε χορτάτοι είτε πεινασμένοι, το ψωμί που τρώτε απ’ τους αφέντες, είναι μολυσμένο!

https://www.fractalart.gr/kadmeia-niki/

Αθήνα  09/01/2026

Μαρία Κασσιανή Πανούτσου

Σημ.*

Το «σύστημα» τον αντιμετώπισε τον Βίλχελμ  Ράιχ ως επικίνδυνο, όχι μόνο για τις επιστημονικές του θέσεις, αλλά επειδή συνέδεσε την ατομική ελευθερία με την κοινωνική και πολιτική χειραφέτηση. Σήμερα, ο Ράιχ αναγνωρίζεται ως ριζοσπαστικός στοχαστής που άνοιξε δρόμους στη σωματική ψυχοθεραπεία και στην κριτική της εξουσίας.

Και 4 σελίδες ακόμη με χαρακτηριστικά  κείμενα του Λεωνίδα Καζάση.

https://staxtes2003.com/2024/12/02/2-12-24/   Ο Πατήρ

https://staxtes2003.com/2022/06/03/3-6-22/ Ο ΜΗΤΡΆΔΕΦΟΣ

https://staxtes2003.com/2020/04/23/23-4-20/  Εκ του παρελθόντος τα πρώτα

https://tokoskino.me/2023/07/16/%CE%BB%CE%B5%CF%89%CE%BD%CE%AF%CE%B4%CE%B1%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B6%CE%AC%CF%83%CE%B7%CF%82-%CE%B5%CE%BE%CE%B1%CF%80%CE%AF%CE%BD%CE%B7%CF%82-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CF%80%CE%AF%CF%83%CF%84%CF%89%CF%83/

Εξαπίνης διαπίστωση – ομολογία

Επίσης  δυο βιβλία από τις δυο πρωτοπόρες  Φεμινίστριες:  

Η ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗ ΤΟΥ ΣΕΞ

Shulamith Firestone

The Basement: Meditations on a Human Sacrifice

Kate Millett