Ο Έρωτας μετά τα πενήντα, Μάνος Λαμπράκης

Ο έρωτας μετά τα πενήντα δεν υπόσχεται σωτηρία, αλλά ίσως προσφέρει, για πρώτη φορά, την εμπειρία της αλήθειας.

Υπάρχει ένας τρόπος να μιλήσει κανείς για τον έρωτα μετά τα πενήντα χωρίς να γελοιοποιηθεί;

Ναι, και αυτός είναι να τον τοποθετήσει όχι στο πεδίο της επιθυμίας, αλλά στο πεδίο της ανάγκης. Όχι της βιολογικής ή της ψυχολογικής ανάγκης, αλλά της υπαρξιακής.

Ο έρωτας μετά τα πενήντα δεν είναι πια μια εκτόνωση, ούτε μια φαντασίωση εξουσίας επάνω στο σώμα του άλλου, είναι η ύστατη μορφή συμφιλίωσης με τον εαυτό. Κι ίσως γι’ αυτό να είναι τόσο σπάνιος, τόσο αμήχανος, τόσο σιωπηλός. Γιατί πρέπει να περάσει μέσα από τα ερείπια όλων των προηγούμενων εκδοχών του: τη σαγήνη της νεότητας, τη ματαιοδοξία του πόθου, τη φαντασίωση της κατοχής, το αδιέξοδο της απώλειας.

Ο έρωτας μετά τα πενήντα δεν έρχεται να επιβεβαιώσει τίποτα. Έρχεται μόνο να δείξει ότι, παρά τη φθορά, υπάρχει ακόμη κάτι που κινείται μέσα στο σκοτάδι του χρόνου.

Οι άνθρωποι της μέσης ηλικίας έχουν ήδη ενταχθεί σε μια οικονομία συναισθημάτων που λειτουργεί με λογική συντήρησης. Το άτομο δεν ρισκάρει εύκολα: ούτε το πρόσωπο, ούτε την εικόνα, ούτε την ησυχία του.

Οι κοινωνίες της όψιμης νεωτερικότητας, βυθισμένες στη φετιχοποίηση της νεότητας, κάνουν τον έρωτα των πενήντα κάτι σαν παρεκτροπή, σαν καθυστέρηση ωρίμανσης, σαν κοινωνικό σφάλμα. Έτσι, ο ώριμος έρωτας κρύβεται, γίνεται υπόγειος, παίρνει τη μορφή συνομιλίας, συνενοχής, βλέμματος που δεν τολμά να γίνει αφή. Και όμως, ίσως εκεί ακριβώς να κρύβεται η αλήθεια του: στη διαύγεια της καθυστέρησης, στη λεπτότητα της προσμονής, στη βεβαιότητα πως κάθε χειρονομία μπορεί να είναι η τελευταία.

Ο έρωτας στα 50 δεν είναι επιστροφή στο εφηβικό ρίγος. Είναι μια πράξη επανεγγραφής της έλλειψης. Το υποκείμενο έχει πια δει τον εαυτό του να διαλύεται και να επανέρχεται, έχει πενθήσει, έχει μεταβολίσει την απώλεια του ναρκισσισμού του. Έτσι, όταν ερωτεύεται ξανά, δεν αναζητά τον άλλο για να συμπληρωθεί, αλλά για να μοιραστεί το κενό του.

Ο ώριμος έρωτας δεν είναι θεραπεία. Είναι αναγνώριση.

Και ίσως αυτό να τον καθιστά ανυπόφορο για όσους έχουν μάθει ότι ο έρωτας είναι πάντα υπόσχεση ευτυχίας. Εδώ υπάρχει μόνο η στιγμή, η συγκίνηση, η μικρή διαταραχή που αποδεικνύει ότι το σώμα ακόμη θυμάται.

Ο έρωτας μετά τα 50!είναι σχεδόν ανατρεπτικός. Γιατί αρνείται τη βιοπολιτική εντολή της παραγωγικότητας, του ελέγχου, της διαρκούς αισιοδοξίας. Ο ερωτευμένος μετά τα πενήντα δεν παράγει τίποτα, δεν υπόσχεται τίποτα, δεν προβάλλει τίποτα. Διασώζει μόνο μια μορφή απείθειας: την απείθεια στο να γίνει πλήρως διαφανής, αποδοτικός, τελειοποιημένος. Ερωτεύεται επειδή μπορεί ακόμη να συγκλονίζεται, να διαλύεται, να μη γνωρίζει.

Είναι μια πράξη αντίστασης απέναντι στο ψεύτικο φως της αυτογνωσίας.

Ο έρωτας μετά τα πενήντα δεν είναι λιγότερο έντονος… είναι απλώς λιγότερο θορυβώδης. Είναι ο έρωτας των σωμάτων που ξέρουν πια ότι δεν είναι αιώνια, αλλά θέλουν να υπάρξουν για λίγο μαζί, έστω και μέσα στην αβεβαιότητα. Είναι ο έρωτας που δεν ζητά «να κρατήσει» αλλά ζητά να σημαίνει.

Ίσως λοιπόν η απάντηση να είναι πως ο έρωτας μετά τα πενήντα μπορεί να υπάρξει —αλλά όχι με τους όρους που γνωρίζαμε. Δεν είναι ούτε επιστροφή ούτε παράταση. Είναι μια άλλη γραμματική του βλέμματος, μια άλλη ηθική της αφής. Ένας έρωτας απογυμνωμένος από τα τεχνάσματα της νεότητας, ένας έρωτας που δεν φοβάται να μιλήσει για τη φθορά, για τον φόβο, για την ανάγκη.

Ο έρωτας μετά τα πενήντα δεν υπόσχεται σωτηρία, αλλά ίσως προσφέρει, για πρώτη φορά, την εμπειρία της αλήθειας.

*Ο Έρωτας μετά τα πενήντα, Μάνος Λαμπράκης