Χάρολντ Πίντερ: Ένα ακόμα και φύγαμε

(Ένας άνδρας και μια γυναίκα στα σαράντα τους. Κάθονται με καφέ)

Άντρας: Σου μιλάω για τη φορά που ήμασταν στο ποτάμι.

Γυναίκα: Ποια φορά;

Άντρας: Την πρώτη φορά. Στη γέφυρα.

(Παύση)

Γυναίκα: Δεν θυμάμαι.

Χάρολντ Πίντερ, Νύχτα, Μετάφραση Ερρίκος Μπελιές.

Μνήμη, λήθη, μοναξιά, παύση, σιωπή έρωτας και απιστία είναι τα υλικά που χρησιμοποίησε ο Πίντερ στα έργα του και σφράγισε μια ολόκληρη εποχή. Αναμετρήθηκε με το άλυτο ζήτημα του χρόνου, γύρισε πίσω και πήγε μπροστά, και ξανά περπάτησε σε μονοπάτια γνωστά που είχαν άρωμα νοσταλγίας και φόβου, λύπης και πόνου, τότε που ήταν ακόμη παιδί και δεν γνώριζε ότι το μέλλον του επιφύλασσε έναν δρόμο μέσα στην τέχνη του θεάτρου.

Γεννήθηκε στις 10 Οκτωβρίου του 1930 στο Χάκνει του Ανατολικού Λονδίνου, από την Φράνσις και τον Χάιμαν Πίντερ. Καταγόταν από οικογένεια Εβραίων Σοφαδιτών της Ισπανίας, οι οποίοι μετανάστευσαν στην Αγγλία. Το γεγονός αυτό σε συνδυασμό με το ξέσπασμα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, οδήγησε τον νεαρό Χάρολντ σ’ έναν πύργο φιλοξενίας μαζί με άλλα παιδιά, μακριά από την οικογένειά του, με απώτερο σκοπό την σωτηρία του. Η εμπειρία αυτή φαίνεται να έγραψε βαθιά μέσα στην παιδική ψυχή του, καθώς δεν έβλεπε τους γονείς του για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Όταν εκείνοι δεν τον επισκέπτονταν, η σκέψη του έπλαθε τα πιο σκοτεινά σενάρια, τα οποία έφερε στη θύμησή του καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του. Άλλωστε μια ανάγνωση του έργου του μαρτυρά τον μεγάλο του φόβο, καθώς ο χώρος, όπως τον σκιαγραφεί, μπορεί να μοιάζει με παγίδα έτοιμη να σε αρπάξει στα δίχτυα της.

Τη δεκαετία του ‘50 αποφασίζει να γίνει ηθοποιός και σπουδάζει στη RADA, αλλά και σε άλλες δραματικές σχολές, καθώς επίσης εντάσσεται και σε περιοδεύοντες θιάσους ως ηθοποιός με το ψευδώνυμο Ντέιβιντ Μπάιρον και γυρνά σ’ όλο το Λονδίνο. Κάπου ανάμεσα στις κουίντες και τη σκηνή του θεάτρου γνωρίζει την πρώτη του σύζυγο, η οποία γρήγορα γίνεται η μούσα του. Στις ταινίες Ο Εραστής και Η Επιστροφή μπορούμε να διακρίνουμε την παρουσία της. Μαζί της αποκτά και τον μοναδικό του γιό που έμελλε να αποτελέσει το μεγαλύτερο αγκάθι του.

Ξεκινά να γράφει πολύ νωρίς, ήδη από το 1948, μικρές ιστορίες και ποιήματα. Συνολικά έγραψε 43 θεατρικά έργα, 18 σενάρια και περισσότερες από 60 μικρές ιστορίες και ποιήματα. Το πρώτο του θεατρικό έργο, Το Δωμάτιο (The Room)  το έγραψε το 1957, έπειτα από παραγγελία του καλού του φίλου Henry Woolf, όπου ολοκλήρωσε το έργο μέσα σε πέντε ημέρες. Ακολουθεί το Πάρτι Γενεθλίων (Birthday Party), ένα από τα γνωστότερα έργα του, που τον καθιέρωσε στο καλλιτεχνικό στερέωμα. Ωστόσο στην αρχή δεν βρήκε την αποδοχή που ήλπιζε, καθώς οι κριτικές στα previous ήταν καταστροφικές και η παράσταση έμελλε να κατέβει μόλις στις δέκα παραστάσεις. Λίγο πριν ρίξει αυλαία, ο κριτικός της Sunday Times Harold Hobson, βρίσκει το έργο του νέου θεατρικού συγγραφέα αριστούργημα και αλλάζει την ζαριά για τον Πίντερ μια για πάντα.

Σημαντικό είναι να σημειώσουμε ότι ο Μάρτιν Έσσλιν, τον κατέταξε ανάμεσα στους Μπέκετ, Ιονέσκο και Αντάμοφ στο βιβλίο του Το Θέατρο του Παραλόγου, κάτι με το οποίο ο Πίντερ διαφωνούσε, καθώς όπως είχε τονίσει ο ίδιος «Ό,τι συμβαίνει στα έργα μου είναι ρεαλιστικό, αλλά αυτό που κάνω δεν είναι ρεαλισμός».

To 1979-1980 χωρίζει από την πρώτη του σύζυγο και παντρεύεται την ιστορικό Lady Antonia Frazer, η οποία πέθανε λίγα χρόνια αργότερα, έπειτα από τον χωρισμό τους.

Η πολιτική του στάση υπήρξε καίρια και στιβαρή και συχνά ενοχλητική για τους λίγους και ισχυρούς, ιδιαίτερα όταν εναντιώθηκε στην εισβολή στο Ιράκ και τους βομβαρδισμούς στο Αφγανιστάν, μετά το χτύπημα της 11^ης Σεπτεμβρίου. Δεν κρύφτηκε ποτέ· μίλησε και έγραψε ανοιχτά για όσα τον απασχολούσαν.

Το 2005 λαμβάνει το Νόμπελ Λογοτεχνίας, αλλά δεν πηγαίνει να το παραλάβει, λόγω της επιβαρυμένης υγείας του. Τελικά πεθαίνει το 2008 στο Λονδίνο, αφήνοντας πίσω του ένα πλούσιο έργο, το οποίο φαντάζει σήμερα πιο επίκαιρο από ποτέ.

Και έτσι κάπου ανάμεσα σ’ ένα ατέρμονο παιχνίδι χρόνου και μνήμης, μέσα σε σιωπές και παύσεις, ο Πίντερ σφράγισε μια εποχή. Άφησε ανεξίτηλο το σημάδι του στη θεατρική συγγραφή και επηρέασε, με το αδιαμφισβήτητο ταλέντο του και την αδιαπραγμάτευτη ευφυία του, καθοριστικά στην σύγχρονη δραματουργία.

Το παρελθόν είναι ό, τι θυμόμαστε, ό, τι νομίζουμε πως θυμόμαστε, ό, τι έχουμε πειστεί ότι θυμόμαστε ή που προσποιούμαστε ότι θυμόμαστε.

Harold Pinter.